Wintersymposium 2016 Progr. K - from bench to bedside
Kinesitherapie bij personen met de ziekte van Parkinson RECHTOP, GROOT en STAPSGEWIJS
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson
W. De Wilde
Ziekte van Parkinson - ICF bradykinesie akinesie (‘freezing’) posturale instabiliteit rigiditeit tremor
Niet-motorische symptomen
stijfheid zwakte verstoorde houding verminderde fitheid
gang (vallen), transfers, reiken, grijpen, schrijven, kleden, bedmobiliteit, …
Quality of life
Ziekteverloop – stadia van Hoehn & Yahr 1
unilaterale aantasting
2 2,5
bilaterale aantasting matige aantasting, herstel op RPT
3
evenwichtsverlies
1,5
beginnende axiale aantasting
4
verlies onafhankelijkheid
5
rolstoelafhankelijk
vroege stadia
midden/ latere stadia
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Therapeutisch concept (KNGF)
Kinesitherapie - richtlijnen I II III
IV V
houding/evenwicht (RECHTOP) cueing (GROOT) strategieën (STAPSGEWIJS)
Houding kracht
Waar gaat het fout? Hoe trainen?
mobiliteit proprioceptie aandacht
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Rechtop! • mobiliteit !? • rompdissociaties • stretchen - CR(AC) • posturen
• proprioceptie • • • •
bewustmaken bijsturen oefenen bewaren (ook met DT)
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Rechtop! • kracht • uithouding (vnl. distale bewegingsbaan) • in ‘ON’ • functioneel (STS, trappen, reiken, grijpen, (achterwaarts) stappen, roeien, werpen, …)
• aandacht • • • •
rustige omgeving succesbeleving / plezier weglaten DT (“posture first”) aandachtstraining (frontomix)
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Rechtop! • statisch evenwicht • dubbeltaken • reiken en grijpen
• dynamisch evenwicht • • • • • •
uitvalspassen stappen met verstoring van het EW (DT) draaien, transfers, rugwaarts/zijwaarts stappen, … Tai Chi dansen …
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Kinesitherapie - richtlijnen I II III
IV V
houding/evenwicht (RECHTOP) cueing (GROOT) strategieën (STAPSGEWIJS)
Cueing - waarom? • hypo- en bradykinesie • (interne) cues al vanaf vroege stadia • akinesie (freezing en festinatie) vanaf H&Y 3
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Cueing – wat? • prikkels met een sturende werking op repetitieve bewegingen • activeren INTACTE functie (>< cognitieve strategieën = compensatie) Categorieën
Voordelen
nadelen
externe cues
geen aandacht nodig
gelinkt aan context
interne cues
overal mogelijk
aandacht
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Cueing – aandachtspunten? • ritme (freezing (in off) : 10% trager, geen freezing (on) : 10% sneller) • extern of intern (extern als intern niet mogelijk is) • dominante zijde (bij draaien, stappen, starten, …) • voorkeur patiënt (AU of VI cues)
• paslengte (aangepast aan gezonde controlepersonen) • context
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Cueing – toepassing? gang
• draaien (van de zetel naar de WC)
WC
• obstakels of vernauwingen bed
• door de deur • in een (drukke) gang relax
• houding bewaren
tafel
• P verliest oprichting
• starten • vertrekken met kwartdraai • in de lift stappen Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Kinesitherapie - richtlijnen I II III
IV V
houding/evenwicht (RECHTOP) cueing (GROOT) strategieën (STAPSGEWIJS)
Cognitieve bewegingsstrategieën – wat? • verlies aan automatismen en vloeiende overgangen wordt gecompenseerd m.b.v. een stappenplan • toepassingen • bedmobiliteit • stoelmobiliteit
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
Cognitieve strategieën – aandachtspunten? • STAPSGEWIJS
• logisch • geen snelle krachtopbouw
• vermijden van snelle romprotaties • patiënt participeert actief in de transfer
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
RECHTOP, GROOT EN STAPSGEWIJS … gang
• begeleid P (rechts dominant)
WC
• van de relax naar het toilet bed
• van ruglig in bed naar de zetel relax
• vanuit de relax tot zit aan tafel
tafel
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
“rechtop” (PWR!)
“grote stappen” (ritmisch, AU, VI)
“stapsgewijs” (bij overgangen)
denken en doen
Wintersymposium – from bench to bedside – Parkinson W. De Wilde
