HANDICAP OF CHRONISCHE ZIEKTE : educatieve materialen Selectie van educatief materiaal voor het VO en MBO dat tot doel heeft de beeldvorming rond mensen met een beperking of chronische ziekte te verbeteren, samengesteld door Art.1. Een groot gedeelte van de materialen is te leen in de bibliotheek van Art.1. Zie voor uitleenvoorwaarden: www.art1.nl/bibliotheek.
Lesmateriaal Ons verhaal Zorn Uitgeverij (2007) Vorm: leerlingenbrochure en docentenhandleiding Doelgroep: onderbouw VO In deze brochure vertellen zeven mensen met een lichamelijke handicap over hun leven. Wat maken ze mee en wat zijn hun dagelijkse beperkingen en problemen? Het doel van deze uitgave is leerlingen duidelijk te maken dat een lichamelijk gehandicapte in de eerste plaats ook gewoon een mens is. Je kunt daarom het beste maar zo normaal mogelijk op gehandicapten reageren. Bij de brochure hoort ook een docentenhandleiding. Tegen portokosten te bestellen op www.zorn.nl, bestelnummer 654 De toekomst is nu Zorn Uitgeverij (2005) Vorm: krant en docentenhandleiding Doelgroep: bovenbouw VO (15-19 jaar) Hoe is het om naar school te gaan of te studeren met een functiebeperking? In deze jongerenkrant komen bekende en onbekende jongeren en volwassenen met uiteenlopende functiebeperkingen aan het woord. Ook bevat de krant weetjes, strips en achtergrondinformatie. De krant wil leerlingen (met en zonder functiebeperking) van 15 t/m 19 jaar helpen na te denken over hun toekomst, en ze stimuleren om vooral stil te staan bij wat ze wél kunnen. De praktische docentenhandleiding bevat gerichte opdrachten, zoals een rollenspel en discussieopdrachten. Tegen portokosten te bestellen op www.zorn.nl, bestelnummer 1460 Buitenbeen D. Bracke Abimo Uitgeverij, België (2006) Vorm: jeugdroman en werkboek Doelgroep: onderbouw VO Buitenbeen vertelt het verhaal van een 14-jarig meisje met een lichamelijke beperking, dat op zoek is naar haar plaats op school, thuis en bij haar vrienden. Bij het boek verscheen een uitgebreide lesmap om te werken rond handicap en anders-zijn. Naast het vakgebied taal waar tekstervaring, literaire verwerking aan bod komen zijn er ook vakoverschrijdende opdrachten met o.a. groepswerk rond soorten handicaps, omgaan met humor, onderscheid tussen plagen en pesten, rollenspel etc. Te leen bij Art.1onder code 632.BRC.01 (roman) en 763.06.05 (lesmap)
HANDICAP: Selectie van educatieve materialen VO/MBO - Art.1, september 2009
1
Wat je pest ben je zelf ! M. Baeten en J. van Hest Stichting Nationaal Fonds 'Het Gehandicapte Kind' (2007) Vorm: docentenhandleiding, pestschriften, DVD (20 min) Doelgroep: onderbouw VO Gehandicapte kinderen worden in het regulier onderwijs vaker gepest dan andere kinderen. Het doel van het lespakket Wat je pest ben je zelf' is onderling begrip bij te brengen en zo het pesten de kop in te drukken. Centraal staat de bijzondere positie van kinderen met een chronische ziekte en/of een handicap. Doel is onderling begrip bij te brengen en zo het pesten de kop in te drukken. Kinderen die gepest worden vertellen wat voor lelijke dingen er gezegd worden, en geven aan wat voor verre gevolgen een ondoordachte opmerking kan hebben. Maar ook pesters komen aan het woord, en de rol van de docent wordt beschreven. Het lespakket is ook prima inzetbaar voor scholen waarop het pesten van leerlingen met een beperking niet zozeer een probleem is, maar waar pesten wel voorkomt. Te leen bij Art.1 onder code 763.07.01 Wie dit leest is gek: Een boekje voor jongeren over gekke normalen en normale gekken M. Poortvliet (red.) St. Pandora (2003) Vorm: leerlingenboek en docentenhandleiding Doelgroep: 13-16 jaar Lespakket dat als doel heeft (het hebben van) psychische problemen in de klas bespreekbaar te maken. Het pakket is bedoeld voor leerlingen in het voortgezet onderwijs in de leeftijd van 13 tot en met 16 jaar. Psychische problemen van leerlingen zelf, maar ook psychische problemen van anderen waar leerlingen mee te maken kunnen krijgen. In vier lessen wordt achtereenvolgens ingegaan op het bespreekbaar maken van psychische en psychiatrische problemen, de beeldvorming hierover onder jongeren, vooroordelen over mensen met psychische problemen of een psychiatrisch verleden en persoonlijke verhalen. De docentenhandleiding biedt handreikingen voor de werkwijze bij de verschillende lessen. Het leerlingenboekje bevat opdrachten. Te leen bij Art.1 onder code 761.03.01 (docentenhandleiding) en 761.03.02 (leerlingenboekje). Overzicht educatieve lesmaterialen over de inclusie van mensen met een handicap Grip, België De Belgische organisatie GRIP (Gelijke Rechten voor Iedere Persoon met een handicap) maakte een inventaris op van bestaande educatieve pakketten om te kunnen werken rond handicap en anders-zijn in het basis- en voortgezet onderwijs. De lespakketten en spelen, grotendeels online beschikbaar, zijn ontwikkeld door gehandicaptenorganisaties, leerkrachten en studenten van de Hogeschool Antwerpen. De materialen van leerkrachten en studenten zijn gratis te downloaden. Sommige materialen zijn te Belgisch, anderen zijn ook hier goed te gebruiken. Online beschikbaar via www.gripvzw.be/leerkrachten/educatieve.asp
HANDICAP: Selectie van educatieve materialen VO/MBO - Art.1, september 2009
2
Leesvoer voor leerlingen Gehandicapt, nou en? E. Leemans NIZW (2003) Vorm: boek Doelgroep: VO In dit boek vertellen jongeren met een lichamelijke handicap over hun ervaringen op een gewone middelbare school. Zij vertellen over hun ervaringen met leraren, medeleerlingen, bij het uitgaan, bij verliefdheid, in de omgang met vriendschappen en de overige gezinsleden. Zij geven aan hoe hun handicap hun dagelijks leven als leerling en gezinslid beïnvloedt, en wat het hen kost om een ogenschijnlijk normaal leven te leiden. Het geeft een beeld van de vooroordelen die er nog heersen, de toch nog vaak betuttelende houding van de omgeving en dilemma's die bij deze jongeren leven zoals de vraag wie er nu verliefd wordt op een gehandicapte. Het werk is bedoeld voor zowel gehandicapte middelbare scholieren zelf als voor de mensen in hun omgeving. Tevens geeft het informatie over welke ondersteuning ze hierbij kunnen krijgen via onder meer websites en adressen. Te leen bij Art.1 onder code 920.03.08 Wat je moet weten over het syndroom van Down K. Routh Ars Scribendi (2004) Vorm: boek Doelgroep: 12-16 jaar In ‘Het syndroom van Down’ wordt verklaard waarom sommige mensen met deze aandoening worden geboren. Het boek legt uit hoe het is om het syndroom van Down te hebben en ontzenuwt enkele algemene mythen en misverstanden over mensen met deze aandoening. Het beschrijft hoe er in het verleden tegen het syndroom van Down werd aangekeken en verkent ook nieuwe terreinen van wetenschappelijk onderzoek. Te bestellen bij de uitgever: www.arsscribendi.nl
Spellen WhizzQuizz MEE Rotterdam (s.a.) Vorm: online quiz Doelgroep: onderbouw VO De WhizzQuizz is een spel dat jongeren in het basisonderwijs en de basisvorming vertrouwd wil maken met mensen met een handicap. De speler maakt kennis met het effect dat het hebben van een handicap heeft op het meedoen in de samenleving. Denk aan wonen, werken, naar school gaan, vrije tijd en sport. Met meer dan 300 kennis/weet-vragen, woordspelletjes, spreekwoorden, fotopuzzels, geluidjes en gekke vragen krijgen jongeren door dat het niet alleen om de handicap of de ziekte zelf gaat. Het spel helpt ze inzien dat het hebben van een handicap ook te maken heeft met hoe de omgeving er mee omgaat. Online toegankelijk via www.whizzquizz.nl
HANDICAP: Selectie van educatieve materialen VO/MBO - Art.1, september 2009
3
Kwartetspel Gelijke kansen met een beperking MEE Rotterdam Rijnmond (s.a) Vorm: kwartetspel Doelgroep: VO, MBO Kwartet met als doel voorlichting te geven over het leven met een beperking. Het spel bevat 36 kaarten in 9 categorieën: visuele handicaps, motorische handicaps, auditieve handicaps, chronische ziekten, school, ontoegankelijke samenleving, wonen, sport & recreatie, verkeer. Te leen bij Art.1 onder code 920.08.03
Films en documentaires KijkMEE – Over Grenzen E. Godijn Nationaal Comité van het Europees Jaar en ETV (2003) Vorm: DVD (60 min) Doelgroep: VO, MBO Drie portretten van elk 20 minuten van gehandicapten in Nederland. Doel is de beeldvorming rond deze categorie op positieve wijze bij te stellen door te tonen hoe deze mensen gebruik maken van hun mogelijkheden in hun dagelijks leven. De portretten zijn: - Petra, verstandelijk gehandicapt, werkt bij theater Maatwerk, een gezelschap van 15 verstandelijk gehandicapten. Zij oefent 5 dagen per week en treedt op in heel Europa; - Daniëlle, een lichamelijk gehandicapte studente die zich voorbereid op een zware operatie en een lange revalidatieperiode; - Carla, die aan het borderline syndroom lijdt, suïcidaal was, maar nu probeert om met de hulp van haar maatschappelijk werker na jarenlange opname zelfstandig te wonen. Te leen bij Art.1 onder code 990/003 Nobody is perfect. Are you? Chapel Media (2008) Vorm: online filmpje (1 min) Doelgroep: VO, MBO Kort filmpje dat in het voorjaar van 2008 als bioscoop-intro is vertoond om bezoekers meer bewust te maken van de gelijkwaardigheid van mensen met een handicap. De voorfilm werd mede mogelijk gemaakt door de Lucille Werner Foundation en Handicap + Studie. Aan het filmpje werken mensen met uiteenlopende handicaps mee. Te bekijken via o.a. www.youtube.com/watch?gl=NL&hl=nl&v=Pejx_3_Zetg Ben X N. Balthazar (2008) Vorm: DVD (93 min) Doelgroep: VO, MBO Belgische film over cyberpesten en autisme. Ben is een licht autistische jongen die een makkelijke prooi blijkt te zijn voor pesterijen op school. Gesteund door zijn 'mystery girl' op het internet onderneemt hij actie. De film is geïnspireerd door waargebeurde feiten en brengt het aangrijpende verhaal van de licht HANDICAP: Selectie van educatieve materialen VO/MBO - Art.1, september 2009
4
autistische Ben. Hij lijkt te leven in zijn eigen universum, dat zich voor een groot deel afspeelt in de wereld van online computergames. In de echte, harde werkelijkheid van de technische school gaat hij dagelijks door een hel. Het pesten maakt het leven voor hem bijna onmogelijk. Wanneer zijn internetvriendin ook werkelijk in zijn leven verschijnt, veranderen de plannen die hij voor zichzelf heeft gemaakt. De film wil de kijker duidelijk maken welke de gevolgen kunnen zijn van pesten en iedereen aansporen de school leefbaarder te maken. Vraag Art.1 naar beschikbaarheid. Tevens te bestellen via o.a. www.bol.com.
Informatie voor docenten / schoolleiders Onderzoek naar de toegankelijkheid van het beroepsonderwijs Commissie Gelijke Behandeling, 2007 Vorm: rapportage Doelgroep: docenten/schoolleiders MBO Onderzoek naar de toegankelijkheid van het beroepsonderwijs (praktijkonderwijs, MBO, HBO en WO) voor mensen met een handicap of chronische ziekte, na invoering van de Wet Gelijke Behandeling op grond van Handicap of Chronische Ziekte. Geconcludeerd wordt dat de meeste instellingen in het beroepsonderwijs beleid voeren gericht op het wegnemen van hindernissen voor studenten met een beperking. Toch bieden zij vaak onvoldoende ondersteuning, is het moeilijk om wettelijk vereiste aanpassingen gerealiseerd te krijgen en worden gehandicapten geregeld onheus bejegend. Te downloaden via www.cgb.nl/cgb254.php Onderwijs op weg: Een verhaal over jongeren met een beperking in het voortgezet onderwijs K. van der Laan en A. van Sermondt CG-Raad (2004) Vorm: brochure Doelgroep: leerlingbegeleiders VO, evt. leerlingen VO Twee scholieren met een handicap vertellen hun verhaal aan mensen in het onderwijs die willen weten hoe het is en hoe het voelt om met een beperking naar de middelbare school te gaan. Het boekje geeft leerlingen, mentoren, decanen en leerlingbegeleiders inzicht in de obstakels die leerlingen in het voortgezet onderwijs met een beperking moeten overwinnen. De brochure is geschreven ter afsluiting van het onderwijsproject 'Onbeperkt Leren', een initiatief van de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland (CG-Raad). Te leen bij Art.1 onder code 920.04.03 Passend onderwijs: Kansen in beeld E. Schouten Sardes (2008) Vorm: brochure Doelgroep: schoolleiders Deze brochure wil schoolbesturen, samenwerkingsverbanden, gemeenten, regionale expertisecentra en andere partijen ondersteunen bij de invulling van passend onderwijs. Scholen en hun besturen krijgen de verantwoordelijkheid om iedere leerling, juist ook leerlingen met een beperking, een passend onderwijsaanbod te bieden. Dat kan in een reguliere school met extra ondersteuning of op een school voor speciaal onderwijs. Ouders van kinderen met een handicap of beperking hoeven voortaan niet meer van school naar school te gaan om een plek voor hun kind te vinden. Passend onderwijs richt zich onder HANDICAP: Selectie van educatieve materialen VO/MBO - Art.1, september 2009
5
meer op de verbetering van de onderwijszorgstructuur, de aansluiting bij jeugdzorg, de stroomlijning van de indicatiestelling en de verbetering van de kwaliteit van de scholen op het vlak van onderwijs aan leerlingen met speciale onderwijsbehoeften. De diverse artikelen brengen de kansen die daarbij liggen in beeld. Te leen bij Art.1 onder code 702.08.05
Gastlessen MEE MEE Nederland is de vereniging bij ondersteuning bij leven met een beperking. Verschillende afdelingen van MEE Nederland verzorgen gastlessen op scholen over leven met een handicap of chronische ziekte, of weten welke organisatie dat in die regio doet. De vrijwilligers zijn allen ervaringsdeskundigen. Neem contact op met een MEE-afdeling in uw regio om te vragen naar het lokale aanbod. Zie voor een overzicht van contactadressen www.meenederland.nl ‘Ooit ’n normaal mens ontmoet’? Stichting Pandora Voorlichting door mensen die uit eigen ervaring weten wat het betekent om psychische of psychiatrische problemen te hebben. Zij maken de ervaringen, beweegredenen en dilemma's van mensen met psychische en psychiatrische problemen duidelijk zichtbaar. De voorlichter vertelt dus geen afstandelijk verhaal, maar een persoonlijk levensverhaal. De voorlichting heeft twee doelstellingen. Ten eerste het bestrijden van vooroordelen over mensen met een psychiatrisch verleden, zodat hun maatschappelijke positie en hun bejegening verbetert. Ten tweede het bespreekbaar maken van psychische problematiek, waardoor erger voorkomen kan worden. Gastlessen voor scholieren. In overleg met Stichting Pandora kan er voor een specifieke invalshoek of thema gekozen worden. Kijk op www.stichtingpandora.nl of www.zogeknogniet.nl
Organisaties CG-Raad De Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland zet zich in voor een samenleving waaraan mensen met een chronische aandoening of handicap als volwaardig burger deelnemen, op basis van gelijke rechten, gelijke kansen en gelijke plichten. www.cg-raad.nl
HANDICAP: Selectie van educatieve materialen VO/MBO - Art.1, september 2009
6
Over Art.1 Art.1 is de landelijke vereniging ter voorkoming en bestrijding van discriminatie (sekse, huidskleur, leeftijd, handicap etc.). Het landelijk expertisecentrum van Art.1 onderzoekt discriminatie en adviseert overheden, organisaties en individuen over het voorkomen en bestrijden van discriminatie door middel van beleidsadvies, publieksvoorlichting, trainingen en een helpdesk. De bij Art.1 aangesloten regionale antidiscriminatiebureaus (ADB’s) behandelen klachten en geven voorlichting en advies in de regio. Met haar werk draagt Art.1 er aan bij dat iedereen in Nederland gelijk behandeld wordt. Een overzicht van de adressen van door Art.1 gedreven antidiscriminatiebureaus is te vinden op www.art1.nl/adressen. Het landelijk expertisebureau en de aangesloten antidiscriminatiebureaus bieden onder meer: een bibliotheek en een shop met aansprekend les- en projectmateriaal, tentoonstellingen, posters, T-shirts, spellen, etc. een onderwijshelpdesk waar u terecht kunt voor informatie en advies cursussen, workshops en gastlessen advies bij het maken van beleid lokale en landelijke scholieren- en jongerenprojecten het schoolbrede project [ÉÉN] Gelijke behandeling voor iedereen
Schaatsbaan 51 3013 AR Rotterdam Postbus 19192 BD Rotterdam Tel 010-201 02 01 Fax 010-201 02 22
[email protected] www.art1.nl
HANDICAP: Selectie van educatieve materialen VO/MBO - Art.1, september 2009
7
