Tweede Kamer der Staten-Generaal
2
Vergaderjaar 1996–1997
21 501-08
Milieuraad
Nr. 64
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal ’s-Gravenhage, 19 augustus 1997 Bijgevoegd bied ik u aan, mede namens de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, het verslag van de Raad (Milieu) d.d. 19 en 20 juni. Tijdens het Algemeen Overleg van 29 mei 1997 ter voorbereiding van de Algemene Raad van 2 juni 1997 is u door de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken verslaglegging toegezegd inzake de verdere gang van zaken met betrekking tot het Wildklemdossier. Zoals u uit het onderhavige verslag moge blijken is besluitvorming aangehouden. Inmiddels heeft besluitvorming plaatsgevonden in de Raad (Algemene Zaken) d.d. 22 juli 1997. Ik verwijs u naar het afzonderlijk verslag dat op 31 juli jl. door de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken aan u verstuurd is (DIE-726/97). Tevens treft u aan een overzicht van de resultaten van het EU-Voorzitterschap op de terreinen van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. Tot slot treft u ter informatie aan:1 – Conclusies van de Informele Raad over het Europese Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief (EROP); – Conclusies van de Workshop for the EU Member States and the European Commission on «Comparative Environmental Law»; – Conclusies van de 10e plenaire bijeenkomst van het EU Netwerk voor Implementatie en Handhaving van Milieuwetgeving (IMPEL); – Conclusies van de Conferentie over het Groenboek Geluid. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, M. de Boer
1
Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.
KST23771 ISSN 0921 - 7371 Sdu Uitgevers ’s-Gravenhage 1997
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
1
Verslag van de Raad (Milieu) d.d. 19 en 20 juni 1997 1. Implementatie en handhaving De Raad heeft overeenstemming bereikt over een Raadsresolutie inzake de tenuitvoerlegging van communautaire milieuwetgeving. Deze voorziet onder meer in richtsnoeren aan de Commissie voor de verbetering van de kwaliteit van regelgeving, het verzoek aan de Commissie om met een voorstel voor criteria voor inspectie te komen en, samenhangend hiermee, met een voorstel voor de monitoring van de toepassing van deze criteria alsmede de versterking van IMPEL. Verder worden de Lidstaten opgeroepen om mechanismen te overwegen om klachten van burgers en NGO’s te behandelen en wordt de Commissie verzocht om over de bestaande systemen voor toegang tot de rechter te rapporteren aan de Raad. De Commissie wordt verzocht om, op basis van deze rapportage, de noodzaak te onderzoeken van de ontwikkeling van minimum-criteria of richtsnoeren voor de behandeling van klachten en toegang tot de rechter. Tijdens de korte discussie over de Resolutie heeft de Commissie toegezegd voortvarend aan de slag te zullen gaan met de aansporingen uit de resolutie en de hoop uitgesproken om de inventarisatie van minimum-criteria voor inspecties en het onderzoek naar de beroepsmogelijkheden van burgers in de verschillende lidstaten voor het einde van het jaar te zullen afronden. De Nederlandse delegatie heeft zich aangesloten bij een Belgische verklaring voor de notulen over het belang van het verder uitwerken van mogelijkheden tot toegang tot de rechter. 2. Auto/olie programma Onder het Auto/Olieprogramma is een gemeenschappelijk standpunt bereikt ten aanzien van twee richtlijnvoorstellen, inzake de emissie-eisen voor personenauto’s en inzake kwaliteitseisen aan brandstoffen. Belangrijke elementen van de compromisvoorstellen van het Voorzitterschap waarover overeenstemming is bereikt zijn de volgende. In het voorstel inzake emissie-eisen aan personenauto’s zijn de bepalingen inzake «In-Use-Compliance» (IUC) gehandhaafd. Verder is de zgn. «koude start» bij lage buitentemperatuur in de testprocedure opgenomen. Ook dieselauto’s worden uitgerust met «On-Board-Diagnostics» (OBD), vanaf 2005 verplicht voor alle dieselauto’s. Lidstaten hebben de mogelijkheid om de vroege invoering financieel te stimuleren van auto’s die voldoen aan de 2000-waarden en vanaf 1 januari 2000 aan de 2005-waarden. De emissiegrenswaarden uit het Commissievoorstel blijven gehandhaafd. In het Voorzitterschapsvoorstel inzake de kwaliteit van brandstoffen zijn ten opzichte van het Commissievoorstel specificaties voor 2000 aangescherpt en voor 2005 indicatief geïntroduceerd. Zo wordt onder meer de zwavelnorm voor loodvrije benzine 150 mg/kg in 2000, inclusief uitzonderingen die niet langer mogen duren dan 3 jaar, in geval van ernstige sociaal-economische problemen, en 50 mg/kg in 2005. Loodhoudende benzine is verboden vanaf 2000, de uitzonderingsbepalingen hierop lopen af in 2005. «Schonere» brandstoffen zijn toegestaan in bijzondere gebieden en na het doorlopen van een uitzonderingsprocedure. Implementatie van deze richtlijnen zal leiden tot een aanzienlijke vermindering van de verontreiniging door het autoverkeer. Aangezien de rechtsbasis van deze richtlijnvoorstellen voorziet in de zgn. co-decisieprocedure, vormt de Tweede Lezing door het Europees Parlement de volgende fase in het besluitvormingsproces.
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
2
3. Convenanten De Raad heeft overeenstemming bereikt over een Raadsresolutie inzake milieuconvenanten. Naar aanleiding van deze Resolutie zal de Commissie in de toekomst bij alle richtlijnvoorstellen de mogelijkheid van (nationale) implementatie middels een convenant onderzoeken en worden op Unie-niveau de experimenten ten aanzien convenanten onder voorwaarden voortgezet. 4. Kaderrichtlijn Water Aan de Kaderrichtlijn Water is een openbaar debat gewijd. De kaderrichtlijn beoogt een raamwerk te bieden voor de bescherming van oppervlaktewateren in de EU dat in de plaats komt van de tot nu toe over meerdere richtlijnen versnipperde regelgeving. Uit het debat bleek groot draagvlak voor de integrale benadering in het voorstel. Het doel van de richtlijn is om in 2010 een «goede» toestand van het water te bereiken, door middel van de zgn. gecombineerde aanpak, dat wil zeggen dat zowel de kwaliteitskant als de emissiekant van het waterbeheer wordt behandeld. De richtlijn voorziet onder meer in implementatie door middel van een stroomgebiedbenadering. Ook deze elementen konden op veel steun rekenen. Verdere uitwerking wordt als noodzakelijk gezien ten aanzien van de kwaliteitsdoelstellingen en de «goede» toestand te bereiken in 2010. Wat betreft de reikwijdte van de richtlijn en met name de vraag in hoeverre het mariene milieu hier ook onder zou dienen te vallen waren de meningen minder eenduidig. Dit onderwerp behoort tot de prioriteiten van het Luxemburgs Voorzitterschap. 5. Klimaatstrategie Over Raadsconclusies inzake de EU-Klimaatstrategie is overeenstemming bereikt. Tijdens de derde Conferentie van Partijen bij het Klimaatverdrag, die van 1 tot en met 10 december van dit jaar in Japan zal worden gehouden, dient een protocol te worden aangenomen waarin de verdragsverplichtingen worden aangescherpt, als uitwerking van het zogenaamde Berlijn Mandaat. Inmiddels ligt een compleet EU-protocolvoorstel ter tafel. Dit voorstel en dat van andere Partijen zijn in een onderhandelingstekst vervat, waarover vanaf juli in Bonn onderhandeld gaat worden. Ter afronding en onderbouwing van het EU concept-protocol voorzien de Raadsconclusies onder meer in een tussendoelstelling voor 2005 ten aanzien van de reductie van broeikasgassen van tenminste –7.5%. De Raadsconclusies bevat verder onder meer een oproep aan de Commissie om op korte termijn met initiatieven te komen op terreinen als hernieuwbare energie, warmte/kracht koppeling, energie-efficiëntie en fiscale maatregelen. Ook wordt het Strategiedocument van de Commissie ter reductie van methaanemissies verwelkomd (op het terrein van afval, energie en landbouw) en wordt de Commissie uitgenodigd om op basis hiervan concrete initiatieven te ontwikkelen. Tot slot wordt de Commissie opgeroepen een onderzoek te doen naar het broeikaspotentiëel van de stof gebruikt in «zelfkoelende» blikjes. Luxemburg, de komende voorzitter, zegde toe om uitgebreid terug te zullen komen op de onderwerpen uit de conclusies in de Milieuraad van 16 oktober. 6. Richtlijn Vluchtige Organische Stoffen Over de richtlijn inzake de beperking van de emissies van vluchtige organische stoffen door het gebruik van organische oplosmiddelen in bepaalde processen en industriële installaties is een politiek akkoord
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
3
bereikt. Dit richtlijnvoorstel heeft betrekking op industriële processen als bijvoorbeeld: de toepassing van lijmcoatings, coatingsprocessen op voertuigen, chemisch reinigen, drukwerk, etc.. Ten aanzien van de volgende openstaande punten heeft het Voorzitterschap oplossingen verwezenlijkt. Voor de toepassing van een nationale programma’s als implementatiewijze van de richtlijn zijn criteria vastgesteld in een bijlage bij het voorstel, voor het herstel van auto’s is een drempelwaarde van 500 kg oplosmiddelenproduktie geaccepteerd, in samenhang met een Raadsverklaring waarbij de Commissie wordt opgeroepen om met een productgerichte aanpak te komen, en ten aanzien van het coaten van nieuwe bussen wordt het toepassingsgebied gewijzigd in 500 naar 2000 bussen per jaar. Van dit richtlijnvoorstel is de Eerste Lezing door het Europees Parlement nog niet beschikbaar. Na deze Eerste Lezing zal het besluitvormingsproces worden voortgezet. 7. EU Strategie ter bescherming van de ozonlaag Ter voorbereiding op de volgende zitting van de Conferentie van Partijen bij het Protocol van Montreal die in september van dit jaar plaats zal hebben is overeenstemming bereikt over een gecoördineerde EU-positie, een onderhandelingsmandaat, ten aanzien van methylbromide, het belangrijkste punt van discussie. Deze EU-onderhandelingsinzet voorziet in uitfasering van methylbromide voor geïndustrialiseerde landen in 2005 met een tussendoelstelling van –50% in 2001, en een uitzonderingsmogelijkheid voor «critical uses». 8. Commissiemededeling inzake Verzuring Aan de Verzuringsstrategie is een oriënterend debat gewijd. De Commissiemededeling over een Gemeenschapsstrategie ter bestrijding van verzuring voorziet in een pakket van maatregelen waarmee in 2010 de lange termijn kwaliteitsdoelstelling ten aanzien van verzuring, te weten geen overschrijding van de zgn. «critical loads», voor de helft wordt benaderd, de zgn. 50% «gap closure». Ter implementatie van de strategie stelt de Commissie onder meer nationale emissieplafonds voor en doet voorstellen tot verlaging van het zwavelgehalte in gasstookolie. Buiten EU-verband wordt voorgesteld om in het kader van MARPOL de Noordzee en de Oostzee als SOx bijzonder beschermingsgebied aan te wijzen. Voor deze aanwijzing bleek behoorlijk draagvlak. Een nieuw element dat uit het debat naar voren kwam was het belang van samenwerking met Midden- en Oost-Europese landen met betrekking tot dit milieuprobleem. De gezichtspunten van de lidstaten ten aanzien van de strategie waren verdeelder over elementen als de gehanteerde methodiek bij de gegevensverzameling, de voorgestelde nationale emissieplafonds en de kosten die zouden voortvloeien uit de implementatie van de voorstellen uit de strategie. Luxemburg zal de behandeling van dit dossier tijdens het komend Voorzitterschap met prioriteit voortzetten. 9. Wijzigingsvoorstel Drinkwaterrichtlijn Aan de Drinkwaterrichtlijn is een korte voortgangsrapportage gewijd. Het voorstel betreft een volledige herziening van de oude richtlijn inzake drinkwater, door aanpassing aan nieuwe inzichten, en beoogt een vereenvoudiging en flexibiliteit in geval van onvoorziene en tijdelijke niet-naleving van de kwaliteitseisen. Doel is de bescherming van de menselijke gezondheid tegen negatieve effecten van verontreiniging van het drinkwater.
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
4
Tijdens Nederlands Voorzitterschap is een aangepast voorstel geformuleerd, hetgeen tijdens de voortgangsrapportage is toegelicht. Belangrijke wijzigingen betreffen onder meer de bepalingen inzake instemming van de Commissie met strengere normen van lidstaten en inzake handelsbelemmeringen; deze zijn overeenkomstig de doelstelling van de richtlijn aangepast. Overblijvende knelpunten betreffen de verantwoordelijkheid van lidstaten voor de kwaliteit van binneninstallaties en de toegestane termijn voor normoverschrijdingen. De behandeling van dit richtlijnvoorstel zal onder het aankomend Luxemburgs Voorzitterschap zo mogelijk worden afgerond. 10. Wildklem/Kaderovereenkomst inzake Humane Vangstmethoden Over de Kaderovereenkomst inzake Humane Vangstmethoden is besluitvorming aangehouden. In het nieuwe voorstel voor een Kaderovereenkomst is voortgang geboekt ten aanzien van onder meer de datum van de uitfasering van de traditionele wildklem, sancties bij niet nakomen van de kaderovereenkomst en de positie van inheemse volkeren. In de geannoteerde agenda d.d. 2 juni jl. ten behoeve van het Algemeen Overleg d.d. 12 juni was al meegedeeld dat dit voor het Nederlands Voorzitterschap aanleiding was om op basis hiervan overeenstemming te bereiken. Gedurende de Raad bleek dat op dit moment voor de kaderovereenkomst onvoldoende draagvlak bestaat. Het voorstel van de Voorzitter om besluitvorming hierover aan te houden werd met instemming begroet. De gang van zaken heeft geen onmiddellijke gevolgen voor het Nederlandse importverbod aangezien door het aanhouden van besluitvorming over de Kaderovereenkomst geen verandering is gekomen in de bestaande juridische situatie. Op dit moment beraadt de Commissie zich over hoe verder te gaan met dit dossier, en met name hoe om te gaan met het door de Commissie aan de Raad gedane voorstel voor een lijst van landen/diersoorten, gebaseerd op de Kaderovereenkomst, dat voorziet in een vrijwaring van Canada en Rusland van een importverbod. 11. Richtlijn Storten De Commissie heeft kort het nieuwe Richtlijnvoorstel Storten gepresenteerd. Nadat vorig jaar in de Raad een Gemeenschappelijk Standpunt was bereikt, heeft het Europees Parlement dit Gemeenschappelijk Standpunt in Tweede Lezing verworpen. Dit maakte een nieuw Commissievoorstel noodzakelijk. Het voorstel voorziet in voorschriften en eisen ten aanzien van het storten van afvalstoffen. Behandeling van dit voorstel zal door het aankomend Luxemburgs Voorzitterschap ter hand worden genomen. 12. Rio+5 Ter voorbereiding op de Speciale Zitting van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (SAVVN) over de evaluatie van de Conferentie over Milieu en Ontwikkeling die 5 jaar geleden in Rio de Janeiro, heeft plaats gevonden heeft de Raad overeenstemming bereikt over Raadsconclusies. Uitgangspunt daarbij zijn de Raadsconclusies van de Milieuraad van December 1996. Wat betreft de EU zijn prioriteiten voor de Politieke Verklaring onder meer de volgende: nieuwe initiatieven op het terrein van zoet water, energie en «eco-efficiency», een Bossenverdrag, een versterking van het Klimaatverdrag en de aanvulling van de «Global Environment Facility» (GEF). De noodzaak van de beschikbaarheid van middelen voor hulp aan in de ontwikkelingslanden (0,7 BNP) is bevestigd.
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
5
Ook is verwezen naar de wenselijkheid van de hervorming van de VN-instellingen. Over de uitkomsten van de vergadering in New York informeer ik u separaat. 13. Diversen Onder Diversen heeft de Commissie onder meer gemeld dat inmiddels een eerste concept van de EU-Biodiversiteitsstrategie beschikbaar is. Verder heeft het Nederlands Voorzitterschap melding gemaakt van de resultaten van initiatieven als de Conferentie over het Groenboek Geluidshinder en de informele Raad over het Europese Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief (EROP).
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
6
RESULTATEN EU-VOORZITTERSCHAP Inhoud I. II. III. IV. V. VI. VII.
Inleiding Intergouvernementele Conferentie (Verdrag van Amsterdam) Prioriteiten voor de Milieuraad Initiatieven Externe activiteiten van de EU Organisatie Resultaten en Conclusies
I. Inleiding Van 1 januari tot 1 juli 1997 was Nederland voorzitter van de Raad van de Europese Unie (EU). Dit overzicht gaat over de VROM-activiteiten gedurende het EU-Voorzitterschap, en de resultaten die tijdens dit halfjaar geboekt zijn, zowel binnen als buiten de EU. Deze activiteiten betreffen milieu en ruimtelijke ordening. Voor het onderdeel Volkshuisvesting vond in mei/juni 1997 de 16e zitting van de UNHCS (Habitat) plaats in Nairobi. Als vervolg op het EU-Voorzitterschap zal bovendien op 24 en 25 september 1997 in Nederland de «Second European Ministers Conference on sustainable housing policies» plaatsvinden. Het eerste halfjaar van 1997 was voor de Europese Unie een belangrijk halfjaar, en dit is van grote invloed geweest op de VROM-invulling van het EU-Voorzitterschap. De herziening van het Verdrag van Maastricht is door de Milieuministers aangegrepen om enkele belangrijke wijzigingen ten faveure van het milieu te bepleiten. Dit heeft de nodige inspanningen gekost en kon alleen tot stand komen dankzij de steun van gelijkgezinde EU-lidstaten als Duitsland, Denemarken, Zweden, Finland en Oostenrijk. Op Ruimtelijk Ordeningsgebied is dit halfjaar een grote doorbraak bereikt als het gaat om de samenwerking tussen lidstaten op het gebied van de ruimtelijke ordening. Ruimtelijke ordening maakt geen onderdeel uit van het Europees Verdrag, en RO-ministers bezitten daardoor geen bevoegdheid op communautair gebied. Toch is men er langzamerhand van doordrongen dat goede afstemming vanuit een Europees ruimtelijk referentiekader noodzakelijk is als het gaat om belangrijke Europese beleidsvelden als transport, milieu, landbouw en economie. De ministersconferentie, die op 9 en 10 juni in Noordwijk is gehouden, heeft een goede eerste aanzet opgeleverd om tot die betere afstemming en samenhang te komen. Het eerste concept van het Europees Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief (EROP), dat in Noordwijk besproken is, zal nu het onderwerp zijn van bestuurlijk overleg in zowel de lidstaten als binnen de Europese instellingen. Van politiek belang waren de regeringwisselingen in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Dit heeft mede bijgedragen aan de doorbraak op het gebied van het Auto-dossier in de Milieuraad. Ook internationaal was dit eerste halfjaar van 1997 een belangrijke periode. Niet alleen vonden de Beheersraad van de UNEP en de vijfde bijeenkomst van de Commissie voor Duurzame Ontwikkeling plaats, ook vond een Speciale Zitting van de Algemene Vergadering van de VN plaats onder het motto «Rio + 5» (juni 1997). Vijf jaar na de grote VN-conferentie
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
7
over Milieu en Ontwikkeling (UNCED) was het tijd de afspraken van Agenda 21 te evalueren en waar nodig bij te stellen. II. Intergouvernementele conferentie (Verdrag van Amsterdam) De onderhandelingen over het Verdrag van Amsterdam brachten stap voor stap verbeteringen met zich mee. Dit was mogelijk omdat werd ingezien dat naast institutionele aanpassingen ook de afstand tussen de Unie en de burger verkleind moest worden. Ten aanzien van het milieu waren de inspanningen van het begin af aan gericht op vijf onderwerpen: het vastleggen van «duurzame ontwikkeling», het verbeteren van de externe integratie, het uitgangspunt van een hoog beschermingsniveau, uitbreiding van de mogelijkheden voor strenger nationaal beleid en verbetering van de besluitvorming onder de milieutitel van het Verdrag. In het Verdrag zijn de volgende wijzigingen aangebracht: – In doelstelling van de EU is de zinsnede «duurzame groei, met inachtneming van het milieu» vervangen door afzonderlijke vermelding van «duurzame ontwikkeling» en van «een hoog niveau van bescherming van het milieu en verbetering van de kwaliteit ervan». – De zin «De eisen ter zake van milieubescherming moeten in het bepalen en uitvoeren van Gemeenschapsbeleid op andere gebieden worden geïntegreerd» is verplaatst van de Milieutitel (art. 130r) naar de Beginselen (art. 3c) voorin het Verdrag, en heeft daardoor aan betekenis gewonnen. – Bij interne marktharmonisatie op milieuterrein dienen niet alleen de Commissie, maar ook het EP en de Raad uit te gaan van een hoog beschermingsniveau, in het bijzonder rekening houdend met alle nieuwe wetenschappelijke gegevens. Wanneer een Lid-Staat desalniettemin nationaal strengere maatregelen nodig vindt, hoeft het niet meer tegen de richtlijn te stemmen en mag het ook om de introductie van maatregelen gaan (mits gebaseerd op nieuwe wetenschappelijke gegevens en een specifiek voor dat Lid-Staat spelend probleem). De Commissie is verplicht binnen een termijn van 6 maanden na notificatie haar oordeel te geven; in geval van een bevestigend oordeel zal zij onmiddellijk nagaan of zij de richtlijn zelf niet ook op dat niveau moet brengen. – De besluitvorming van de milieutitel verandert van samenwerking naar (een versimpelde vorm) van medebeslissing of codecisie met het Europese Parlement. De poging om de laatste stukjes unanimiteit kwijt te raken is mislukt. Er is een verplichte advisering door het Comité van de Regio’s gekomen. Deze wijzigingen brengen mij tot de conclusie dat het Verdrag op belangrijke punten voor het milieu is verbeterd. III. Prioriteiten voor de Milieuraad De Milieuraad kwam onder Nederlands Voorzitterschap twee keer bijeen: op 3 maart en op 19 juni 1997. Op deze Milieuraden stonden de volgende dossiers centraal als prioriteit voor het Nederlands Voorzitterschap: 1. klimaat 2. auto-dossier 3. handhaving en implementatie
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
8
4. Kaderrichtlijn Water 5. EU-biodiversiteitsstrategie 6. EU-verzuringsstrategie Tijdens het Voorzitterschap heb ik deze prioriteiten in hoge mate kunnen handhaven, zij het dat de Biodiversiteits- en Verzuringsstrategie te laat verschenen om uitgebreid onder het Voorzitterschap behandeld te kunnen worden. Ook de Kaderrichtlijn Water verscheen te laat om nog tot afronding te kunnen komen. De overige dossiers zijn met voorrang in de Raadswerkgroep (het voorbereidend orgaan voor de Milieuraad) behandeld. Op alle prioritaire dossiers, behalve t.a.v. biodiversiteit is dan ook sprake geweest van een aanmerkelijke vooruitgang. Gedurende de gehele periode van het Voorzitterschap is het klimaatdossier mijn allerhoogste prioriteit geweest. Dit omdat het van groot belang is dat er een eensluidend en ambitieus EU-standpunt moet zijn voordat de lidstaten en de EU naar Kyoto afreizen, waar in december de derde Conferentie van Partijen van het Klimaatverdrag plaatsvindt. Aan dit dossier heeft het Nederlandse Voorzitterschap dan ook de meeste tijd besteed. In de Raad van maart kon een besluit over de inzet voor de onderhandelingen met betrekking tot het jaar 2010 worden genomen. In de Milieuraad van juni werd ook een tussendoelstelling voor 2005 aanvaard. Tweede prioriteit is zonder twijfel het Auto-dossier geweest. Twee belangrijke richtlijnen over de kwaliteitseisen aan brandstoffen en over de emissie-eisen aan personenauto’s zijn in de Milieuraad van juni aanvaard. Na een eerste behandeling in de Milieuraad van maart kon in de Milieuraad van juni overeenstemming worden bereikt over een Resolutie over Implementatie en Handhaving van communautair milieubeleid. De goede uitkomsten van de Milieuraad in maart en de tijdige presentatie door de Commissie maakten het mogelijk twee nieuwe dossiers op de agenda te zetten voor de Milieuraad van juni, nl. de Commissiemededeling over Convenanten en de Richtlijn Vluchtige Organische Stoffen. Ook t.a.v. deze dossiers wist de Raad overeenstemming te bereiken, ondanks de korte behandelingstijd. Naast deze «zelfgekozen» prioriteiten is tijdens ons Voorzitterschap veel aandacht besteed aan de wildklem en het heffingen-dossier, waaronder de Richtlijn heffing op energiedragers. Tenslotte is veel aandacht besteed aan de voorbereiding van de EU-coördinatie met betrekking tot belangrijke internationale bijeenkomsten, die tijdens het Nederlandse Voorzitterschap speelden. Dit betreft natuurlijk de voorbereidingen voor de Klimaatconferentie in Kyoto, maar ook de UNEP-Beheersraad in januari (Nairobi), de 5e CSD-vergadering in april (New York) en de Speciale Zitting van de VN over Rio + 5 in juni (New York). Voor de inhoud van de resultaten van de Milieuraad van 19 juni verwijs ik tenslotte kortheidshalve naar mijn separate brief hierover. IV. Initiatieven Tijdens het Nederlandse EU-Voorzitterschap zijn de volgende initiatieven genomen:
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
9
Informele Milieuraad Van 18–20 april 1997 heeft in Amsterdam de Informele Milieuraad plaatsgevonden. Deze had als onderwerp «Milieu en het Midden- en Kleinbedrijf». Basis hiervoor was een studie van KPMG over de milieu-inspanningen van het Midden- en Kleinbedrijf (MKB), die besproken is tijdens een voorbereidende workshop in Amsterdam. Tijdens de Informele Milieuraad zijn Voorzitters-conclusies gepresenteerd, die breed gedragen werden: – het MKB is een belangrijke motor voor economische groei en de werkgelegenheid binnen de Europese Unie; – gezien de grote variatie van MKB’s in omvang en omstandigheden binnen Europa is grote flexibiliteit voor de lidstaten gewenst om met de juiste beleidsinstrumenten de gewenste resultaten te realiseren; – de Raad roept de Commissie op te komen met een uitgebreide inventarisatie, bijvoorbeeld in de vorm van een Groenboek, van mogelijke maatregelen als: * een gedragscode met milieu-criteria voor financiële ondersteuning van MKB’s; * aanscherping van instrumenten als indicatoren, eco-labelling en milieuzorg-systemen; * stimulering van een groen nationaal aankoopbeleid; – er moet initiatief worden genomen tot het oprichten van een Europees netwerk dat de uitwisseling van informatie op milieugebied tussen MKB’s kan verbeteren en een forum kan creëren voor informatieuitwisseling tussen het MKB, de Commissie en de lidstaten. Daarnaast is tijdens de Informele Milieuraad ook gesproken over de EU-positie met betrekking tot de Speciale Zitting van de VN over «Rio + 5», de EU-inbreng op milieu-gebied in de Intergouvernementele Conferentie en over de Richtlijn heffing op energiedragers. Tijdens het Sociale Programma hebben de deelnemers kennis gemaakt met Amsterdam (VOC-schip, Scheepvaartmuseum) en Haarlem (Teylermuseum, St.Bavo en Raadhuis).
Gestructureerde Dialoog Tijdens de Milieuraad van maart vond de jaarlijkse Gestructureerde Dialoog met de geassocieerde landen in Midden- en Oost-Europa plaats. Gekozen was voor een intensievere voorbereiding dan gebruikelijk (via een voorbereidende workshop in Amsterdam), en voor een centraal thema voor de bespreking. Het thema was energiebesparing en klimaatverandering, daarmee aansluitend op de EU-inspanningen om tot een EU-standpunt voor de Klimaat-bijeenkomst in Kyoto, eind 1997 te komen. Deze nieuwe aanpak heeft ertoe geleid dat duidelijk sprake was van een goede inbreng vanuit de MOE-landen en tot afspraken voor verdere afstemming tussen de EU en de MOE-landen op weg naar Kyoto.
Informele Ministersbijeenkomst over het Europees Ruimtelijk Ontwikkelingsperspectief Op 9 en 10 juni vond in Noordwijk een informele bijeenkomst plaats van ministers van Ruimtelijke Ordening. Onderwerp van gesprek was een eerste ontwerp van het «Europees Ruimtelijke Ordeningsperspectief» (EROP). Dit document is het gevolg van een aantal informele bijeenkomsten onder vorige EU-Voorzitterschappen, waarbij de wens is uitgesproken tot meer Europese samenwerking, afstemming en integratie op ruimtelijk ordenings-gebied in het kader van het Europese beleid te komen. Het EROP is bedoeld om de Europese, trans-nationale en grensoverschrijdende dimensie van ruimtelijke ontwikkelingen aan te
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
10
geven en de invloed van verschillende EU-beleidsterreinen op de ruimtelijke ordening helder te maken. Belangrijkste doel van het in Noordwijk aangenomen ontwerp-EROP is om te komen tot een basis voor politieke discussie over een betere afstemming van het EU-beleid in een ruimtelijk perspectief en over de manier waarop een meer geïntegreerd beleid zou kunnen worden uitgevoerd op Europees niveau. Deze discussie, die vooral met de sectoren en de centrale overheden in de verschillende lidstaten en de Europese instellingen zal worden gevoerd, zou moeten uitmonden in een formeel EROP-document dat tijdens het Britse Voorzitterschap in 1998 opgesteld zou moeten worden. Ook het Luxemburgs Voorzitterschap zal aandacht aan dit onderwerp besteden.
Workshop «Vergelijkend Milieurecht» Van 21–23 mei 1997 organiseerde het Voorzitterschap in samenwerking met de Europese Commissie in Den Haag een workshop over het milieurecht in de Europese Unie. Uitkomsten waren: – uitwisseling van kennis en ervaring over de ontwikkelingen op nationaal niveau; – analyse van de verschillen en overeenkomsten op dit gebied; – aanbevelingen om nationale en EU-ontwikkelingen beter op elkaar aan te passen. Naast een duidelijke behoefte aan meer informatie over hoe tot integratie en afstemming te komen, zijn er ook verbeteringen nodig op het gebied van helderheid, consistentie en vereenvoudiging van de wetgeving.
Workshop Groenboek Geluid In mei vond in Nederland een workshop plaats over het Groenboek Geluid van de Europese Commissie. Bedoeling van deze workshop was te komen tot een inbreng van de lidstaten, zodat de Commissie verder kan werken aan een geharmoniseerd EU-geluidhinder-beleid. Er is gesproken over harmonisatie van berekeningsmethoden, het gebruik van geluidkaarten, geluidhinder tijdens slaap, spoorweg-geluid en stiltegebieden.
OESO-conferentie Bodemverontreiniging In mei is in Amsterdam een conferentie over Bodemverontreining georganiseerd, waaraan zowel de EU-lidstaten als enkele OESO-landen aan deelnamen. V. Externe activiteiten van de EU
UNEP-Beheersraad In januari vond de 19e UNEP (United Nations Environmental Programme)-Beheersraad plaats in Nairobi. Ondanks enkele inhoudelijk goede resultaten (met name op het gebied van stoffenbeleid) overheerste de problematiek rond de UNEP-hervorming. Dit leidde tot grote tegenstellingen tussen het Westen en de G-77, welke tijdens de UNEP-Beheersraad niet konden worden opgelost. In april werd tijdens de hervatte slotzitting van de Beheersraad besloten tot instelling van een «High Level Committee of Ministers and Officials», dat zich in de periode tussen de Beheersraden zal buigen over de hervormingsproblematiek binnen UNEP. De relatie tussen UNEP en de
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
11
VN-hervormingen in het algemeen kwamen tijdens CSD-5 en de Speciale Zitting van de AVVN aan de orde. Het High Level Committee kwam op 28 juni jl. voor het eerst in New York bijeen. Daar bleek een grote eensgezindheid ten aanzien van de rol van UNEP als leidende organisatie binnen de VN-familie.
CSD-5 In april vond in New York de vijfde bijeenkomst van de Commission on Sustainable Development (CSD) plaats. Deze bijeenkomst moest de basis leggen voor de uitkomst van de Speciale Zitting van de VN over «Rio+5». Vanuit de EU zijn enkele initiatieven ingebracht: – eco-efficiency: vermindering van energie- en grondstoffengebruik met een factor 4/factor 10; – het beheer van zoetwater (inclusief drinkwater); – duurzame energie-voorziening. Daarnaast is vanuit de EU aandacht gevraagd voor de totstandkoming van het Bossenverdrag, de introductie van kerosineheffing en een sterk appèl aan de Klimaatbijeenkomst in Kyoto. Over het slotdocument, dat ingebracht moest worden tijdens «Rio+5», kon geen overeenstemming worden bereikt, en zijn vele haken in de tekst blijven staan. Opnieuw was sprake van veel tegenstellingen tussen Noord en Zuid. Het EU-initiatief voor eco-efficiency is slechts tussen haken in de eindtekst opgenomen. Het drinkwater-initiatief is wel opgepakt en staat op de agenda voor de CSD-bijeenkomst in 1998. Ten aanzien van duurzame energie is een afgezwakte tekst tussen haken opgenomen.
Speciale Zitting van de Algemene Vergadering van de VN over «Rio+5». In juni vond in New York de Speciale Zitting van de Algemene Vergadering van de VN plaats over «Rio+5». Hieraan werd deelgenomen door regeringsleiders en vertegenwoordigers uit meer dan 150 landen. Ook hier speelde de tegenstelling Noord-Zuid een rol, waardoor pas op het allerlaatste moment overeenstemming kon worden bereikt over het slotdocument. De Politieke Verklaring kon helaas niet worden afgerond. De drie EU-initiatieven (eco-efficiency, zoetwater, duurzame energie) konden wel worden aangenomen. Over de Speciale Zitting ontvangt u een separate notitie, welke momenteel in interdepartementaal verband wordt opgesteld.
16e Zitting UNCHS (Habitat) In april/mei 1997 vond in Nairobi de 16e Beheersraad van de VN-Commissie voor Menselijke Nederzettingen (Habitat) plaats. Tijdens deze zitting stond de implementatie van de Habitat-agenda centraal. Ook werden besluiten genomen ter verbetering van het management van het Habitat-centrum. VI. Organisatie Het EU-Voorzitterschap heeft veel inzet gevergd van velen binnen en buiten het Ministerie van VROM. Door goede planning, afstemming en samenwerking kon de beschikbare tijd echter zo effectief mogelijk gebruikt worden. Binnen het ministerie van VROM is het Voorzitterschap aangestuurd vanuit de Taakgroep Nederlands EU-Voorzitterschap VROM (NEV). Wekelijks heb ik met de kern van deze taakgroep overleg gehad.
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
12
De interdepartementale coördinatie vond plaats door het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dit gebeurde zowel via het normale interdepartementale afstemmingstraject, als via speciaal Voorzitterschapsoverleg. Dit interdepartementale overleg was niet alleen nodig voor diverse EU-dossiers, maar zeker voor de vele externe activiteiten van de EU, die tijdens ons Voorzitterschap plaatsvonden. Tijdens het Voorzitterschap is veelvuldig overleg geweest tussen VROM, de Europese Commissie en het Raadssecretariaat. Met de Europese Commissie is in een vroegtijdig stadium overlegd over nieuwe dossiers en de agenda’s voor de Milieuraden. Het Raadssecretariaat heeft het Nederlandse Voorzitterschap letterlijk met raad en daad terzijde gestaan, en daarmee een constructieve bijdrage geleverd aan het succes van het Nederlandse Voorzitterschap. Voorafgaande en tijdens het Voorzitterschap heb ik regelmatig contact gehad met mijn Europese collega’s. Ik heb hen bijna allemaal bezocht en de dossiers met hen doorgenomen. Daarnaast is er veelvuldig bilateraal contact geweest tussen de Raden in, hetzij telefonisch, hetzij op een van de vele internationale bijeenkomsten. De goede afstemming met mijn collega’s heeft zeker bijgedragen aan het feit dat zoveel dossiers konden worden afgerond. Tenslotte heeft regelmatig overleg plaatsgevonden met de Tweede Kamercommissie VROM, het Europees Parlement (en zeker de Nederlandse vertegenwoordigers in de Milieucommissie), de Nederlandse en Europese NGO’s. VII. Resultaten en conclusies Mijn doelstelling met betrekking tot het EU-Voorzitterschap was: 1. overeenstemming op 1 of 2 belangrijke dossiers 2. totstandkoming van een eerste concept van het Europees Ruimtelijk Ontwikkelings Perspectief (EROP) 3. goede EU-coördinatie bij de internationale verplichtingen 4. succesvolle inbreng van een aantal eigen initiatieven 5. een transparant Voorzitterschap Deze doelstelling teruglezend meen ik te mogen stellen dat we van een succesvol EU-Voorzitterschap op milieu- en ruimtelijk ordeningsgebied kunnen spreken. Ad 1) In totaal is overeenstemming bereikt over 8 dossiers: – Actieprogramma ter ondersteuning van NGO’s (maart 1997) – EU-standpunt voor Conferentie van Partijen bij het Klimaatverdrag (maart/juni 1997) – Auto-Olie-Programma: Richtlijn Auto-emissies en Richtlijn Kwaliteit Brandstoffen (juni 1997) – Richtlijn Vluchtige Organische Stoffen (juni 1997) – Raadsresolutie over Implementatie en Handhaving (juni 1997) – Raadsresolutie Milieuconvenanten (juni 1997) – Raadsconclusies ten behoeve van Rio + 5 (juni 1997) – EU-Mandaat ten behoeve van de Conferentie van Partijen bij het Ozonverdrag, o.a. over uitfasering methylbromide (juni 1997) Naast deze afgeronde dossiers is tijdens het Nederlandse EU-Voorzitterschap aandacht besteed aan: – de Kaderrichtlijn Water: hierover heeft een eerste (openbaar) debat plaatsgevonden. Door de late presentatie door de Commissie was meer resultaat niet haalbaar;
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
13
– de Drinkwater-Richtlijn: rapportage over de goede voortgang; – de EU-verzuringsstrategie: presentatie door de Commissie en een eerste oriënterend debat (Luxemburg zal vervolg-behandeling op zich nemen); – de Richtlijn Storten: hernieuwd voorstel van de Commissie. Daarnaast is veel aandacht besteed aan het Wildklem-dossier. Er was sprake van vooruitgang, omdat de Commissie terugkwam op haar eerdere weigering om de onderhandelingen met Rusland en Canada te heropenen. De Commissie slaagde erin verbeteringen aan te brengen op de drie door de Milieuraad genoemde punten. Begin juni werd een nieuwe Kaderovereenkomst aan de Raad aangeboden, maar het bleek niet meer mogelijk deze al in de Milieuraad van juni aan te nemen. Als Voorzitter van de Milieuraad heb ik de voorzitters van de andere relevante Raden om aandacht voor de Richtlijn Belasting op Energiedragers gevraagd. Deze Richtlijn is met name voor de realisatie van de klimaatdoelstellingen onontbeerlijk. Helaas kon de EcoFin tot nu toe nog geen overeenstemming hierover bereiken. Ad 2) In Noordwijk is overeenstemming bereikt over de inhoud van een eerste ruimtelijk referentiekader voor samenwerking en beleid op Europees niveau, het concept-Europees Ruimtelijk Ontwikkelings Perspectief (EROP). Ad 3) De EU-coördinatie heeft zich met name geconcentreerd op de UNEP-Beheersraad in Nairobi (februari 1997), de CSD 5 te New York (april 1997) en de Speciale Zitting van de VN over «Rio + 5» in New York (juni 1997). In de Raad voor Ontwikkelingssamenwerking (5 juni 1997) heb ik namens de EU-Milieuministers gepleit voor een stevige EU-inzet tijdens de «Rio+5» bijeenkomst in New York. Voorts heeft EU-coördinatie plaatsgevonden bij tal van andere, meer technische internationale bijeenkomsten. Ad 4) Tijdens het Nederlandse EU-Voorzitterschap is een drietal initiatieven ingebracht: de plaats van milieubeleid binnen het Midden- en Kleinbedrijf (Informele Milieuraad), de presentatie van een eerste ontwerp van het Europese Ruimtelijk Ontwikkelings Perspectief (conferentie in Noordwijk) en een workshop over vergelijkend milieurecht. Ad 5) Getracht is zoveel mogelijk openheid te bieden over het Nederlandse Voorzitterschap. Hiertoe heeft regelmatig overleg plaatsgevonden met zowel Europese Instanties (Europees Parlement, Europese NGO’s) als Nederlandse instanties (Milieu-organisaties, interdepartementaal, Nederlandse pers).
Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 21 501-08, nr. 64
14