Tweede Kamer der Staten-Generaal
2
Zitting 1980-1981
16629
Nr. 2
Avond-h.e.a.o.
NOTITIE Inleiding Bij de behandeling van de beleidsnota «Hoger O n d e r w i j s v o o r velen» in de vaste Commissie v o o r Onderwijs en Wetenschappen op 27 n o v e m b e r 1978 heeft de fractie van de S.G.P. bij m o n d e van ds. A b m a gevraagd welke reeds bestaande deeltijdopleidingen in het hoger beroepsonderwijs zullen w o r d e n versterkt en of in dit v e r b a n d w o r d t gedacht aan uitbreiding van deeltijdopleidingen. Ik heb daarop toegezegd het aantal a v o n d o p l e i d i n g e n v o o r hoger economisch en administratief o n d e r w i j s (h.e.a.o.) geleidelijk u i t t e breiden en hierv o o r een spreidingsplan te ontwikkelen. Daar o p zo'n spreidingsplan de z.g. Planprocedure (artikel 65 t o t en met 74 van de W e t op het voorgezet onderwijs) van toepassing is, is ter zake eerst overleg gevoerd met de deelplanorganisaties in het Overleg Plan van Scholen. Nu mede op basis van dit overleg het Plan van Scholen 1981-1983 is vastgesteld, w o r d t u de toegezegde notitie inzake een spreiding van het a v o n d h.e.a.o. aangeboden. 1.
Heth.e.a.o.-dagonderwijs Het h.e.a.o. is per 1 augustus 1968 officieel b e g o n n e n nadat o p 1 augustus 1967 in vier steden met dit o n d e r w i j s als e x p e r i m e n t een begin was gemaakt. Per 1 augustus 1980 w a r e n er 14 dagscholen v o o r h.e.a.o. en 1 a v o n d school (te 's-Gravenhage). De 14 dagscholen v o o r h.e.a.o. zijn gevestigd te Alkmaar, A m s t e r d a m , A r n h e m , Breda, E i n d h o v e n , Enschede, 's-Gravenhage, G r o n i n g e n , Haarlem, R o t t e r d a m , Sittard, Utrecht, Vlissingen en Z w o l l e . Bij de vaststelling van het Plan van Scholen 1982-1984 zal o v e r e e n k o m stig m i j n toezegging rekening w o r d e n g e h o u d e n met de ingediende aanvrage v o o r een dagschool v o o r h.e.a.o. in de provincie Friesland. Het h.e.a.o. is gestart als een driejarige d a g o p l e i d i n g met drie afdelingen. Na een gemeenschappelijk eerste leerjaar kiest de student v o o r de bedrijfsadministratieve afdeling, de economisch-juridische afdeling of de commercieel-economische afdeling.
Tweede K a m e r z i t t i n g 1 9 8 0 - 1 9 8 1 , 1 6 6 2 9 , nrs. 1-2
In het 2de jaar is een stageperiode van ± 3 maanden opgenomen. In de jaren zeventig is aan 4 scholen een afdeling bedrijfsinformatica verbonden en wel (in chronologische volgorde) te 's-Gravenhage, Amsterdam, Groningen en Arnhem. Deze afdeling heeft een cursusduur van 4 jaren waarvan het 4de leerjaar voornamelijk een stagejaar is. Op initiatief van de toenmalige staatssecretaris van onderwijs en wetenschappen, dr. G. Klein, is in het jaar 1976 de Begeleidingscommissie Ontwikkeling Hoger Economisch en Administratief Onderwijs (BO-HEAO) ingesteld met als voornaamste opdracht na te gaan met welke programma's het h.e.a.o. kon worden uitgebreid en op welke wijze de structuur van de opleiding kon worden verbeterd en/of aangepast ten einde het h.e.a.o. aantrekkelijker te maken voor grotere groepen studenten en de kwaliteit en het rendement te verbeteren. Ten aanzien van de uitbreiding met nieuwe programma's heeft de commissie in het voorjaar van 1977 een aantal aanbevelingen gedaan. Ik heb de volgende stappen ter zake genomen. Een afdeling accountancy te Zwolle en een afdeling communicatie te Eindhoven zijn in 1978 van start gegaan. Met ingang van het studiejaar 1979/1980 is naast de school te Zwolle een 2de school met de studierichting accountancy ingesteld en wel te 's-Gravenhage. Voorts heeft per 1 augustus 1979 naast de school te Eindhoven ook de school te Utrecht toestemming gekregen met een afdeling communicatie te beginnen. Per 1 augustus 1979 is te Eindhoven (i.h.b.o.) een aanvang gemaakt meteen differentiatie makelaardij binnen de economisch-juridische afdeling. De scholen te Amsterdam en Rotterdam is toestemming verleend per gelijke datum met een economisch-linguïstische afdeling te beginnen. In 1980 kon een 3de economisch-linguïstische afdeling bij de h.e.a.o.-school te Enschede van start gaan. Hetzelfde geldt voor de differentiatie hoger distributieonderwijs binnen de commercieel-economische afdeling van de h.e.a.o.school te Arnhem. In het Plan van Scholen 1981-1983 is een derde afdeling accountancy te Breda voorzien alsmede een afdeling bestuurskunde aan de scholen voor h.e.a.o. te Enschede en Groningen. Aan de avondschool voor h.e.a.o. te 's-Gravenhage wordt per 1 augustus 1981 met een differentiatie bestuurskunde binnen de economisch-juridische afdeling begonnen. Wat de verbetering van kwaliteit en rendement van de h.e.a.o.'s betreft, hoopt de genoemde commissie binnenkort te adviseren. 2. Het h.e.a.o-avondonderwijs Tot op heden is één avondschool voor h.e.a.o te 's-Gravenhage gerealiseerd bestaande uit vier afdelingen, te weten: een bedrijfsadministratieve, een commercieel-economische, en economische-juridische en een bedrijfsinformatica-afdeling. De belangstelling voor deze opleiding is, zoals uit onderstaand staatje blijkt, sterkt groeiend. Aantallen studenten van de gemeentelijke dag- en avondschool voor h.e.a.o. te 's-Gravenhage. Dagschool
Avondschool
1978/1979
1979/1980
1980/1981
1978/1979
312
359
410
145 63 49 99
119 40 99 42 109
145 54 128 45 121
gemeensch. Ie leerjaar bedrijfsadm. accountancy commerc.-econ. econ."juridisch bedrijfsinformatica
668
768
903
Totaal
1979/1980
1980/1981
57 — 27 44 46
106 — 55 66 57
150 — 64 97 87
174
284
398
Tweede Kamer,zitting 1980-1981, 16629, nrs. 1-2
Bij de dagschool zijn de afdelingen bedrijfsinformatica en accountancy vierjarig; de overige hier genoemde afdelingen zijn driejarig. De avondschool voor h.e.a.o. is als een vierjarige opleiding opgezet. Hoewel de belangstelling voor laatstgenoemd type onderwijs in 's-Gravenhage kennelijk groot is, is bij de uitbreiding van het aantal avondscholen voor h.e.a.o. (waarvoor talrijke onderwijsinstituten een aanvraag hebben ingediend) enige voorzichtigheid betracht. Immers, de grote belangstelling te 's-Gravenhage kan het gunstig gevolg zijn van de omstandigheid, dat het hier een eerste avondschool voor h.e.a.o. betreft en voorts vanwege het feit dat 's-Gravenhage een bestuurlijk en administratief centrum bij uitstek is. Een definitief oordeel ter zake is thans nog niet te geven. Dat er overigens in den lande grote belangstelling bestaat voor deeltijdonderwijs in de economisch-administratieve sector blijkt wel uit de vele particuliere opleidingen die er in deze bestaan, zoals opleidingen voor MO-economie, SPD, MBA, AMBI,e.d. Bij de stichting van avond-h.e.a.o.'s wil ik van de volgende criteria uitgaan: - de vestigingsplaatsen zullen over een behoorlijk bevolkingspotentieel en/of behoorlijk potentieel aan bedrijven en instellingen moeten beschikken; - gelet op het type student waarvoor de avondopleiding is bedoeld (mensen die reeds een werkkring hebben en die daarnaast verder willen studeren) is het belangrijk dat de vestigingsplaats vanuit de omgeving goed bereikbaar is. 3. Koppeling avond- en dagschool Bij de invoering van het avond-h.e.a.o. is een vanzelfsprekend uitgangspunt, dat de eindexamens van dag- en avond-h.e.a.o. hetzelfde niveau dienen te hebben en een gelijk civiel effect. Dit kan een argument vormen voor samenwerking tussen een dag- en een avondschool. Zulk een samenwerking kan eenvoudig worden gerealiseerd wanneer dag- en avondschool onder hetzelfde bevoegd gezag ressorteren. De programma'svandedag-en avondopleidingen dienen dusgelijkwaardig te zijn, hetgeen geenszins wil zeggen, dat de opleidingen ook identiek moeten zijn. Het type student van de avondschool stelt zijn eigen eisen aan het onderwijs. Ook zal bij de avondschool voor h.e.a.o. nader kunnen worden onderzocht of met (deel)certificaten kan worden gewerkt. Het avond-h.e.a.o. in 's-Gravenhage, dat op 1 augustus 1978 is gestart, onderzoekt thans deze mogelijkheid. Bij de samenwerking tussen een dag- en een avond-h.e.a.o. kan gebruik worden gemaakt van reeds op de dagschool beschikbare veelal kostbare apparatuur. Dit geldt met name voor een afdeling bedrijfsinformatica (b.i.). Bijkomende voordelen zijn het gemeenschappelijk gebruik van het schoolgebouw, de bibliotheekvoorzieningen, de audio-visuele hulpmiddelen en de reproductie-apparatuur. Waar de dagscholen voor h.e.a.o. vrijwel alle zijn gevestigd in economisch-administratieve centra is er uit hoofde van het eerstgenoemde vestigingscriterium voor avond-h.e.a.o., geen beletstel voor de samenwerking met hetdag-h.e.a.o. Natuurlijk zijn andere samenwerkingsvormen dan de hiervoren geschetste mogelijk. Te denken is hierbij aan een bundeling van het avond-h.b.o. in één onderwijsinstituut onder één bevoegd gezag, al of niet in combinatie met nog andere vormen van avondonderwijs. Ook daarvoor zijn - bijvoorbeeld uit het oogpunt van het opbouwen van een samenhangend geheel van voorzieningen op het gebied van het volwassenenonderwijs - argumenten aan te voeren. 4.
Spreidingsmogelijkheden Hierboven werd reeds de aandacht gevestigd op de specifieke voordelen van 's-Gravenhage als vestigingsplaats voor avond-h.e.a.o. Dit wordt onder-
Tweede Kamer, zitting 1980-1981, 16629, nrs. 1-2
5
streept door de relatief grote belangstelling voor de economisch-juridische afdeling aldaar. Bij de beoordeling van de huidige grote belangstelling voor avondopleidingen in de economisch-administratieve sfeer dient ook nog het volgende in overweging te worden genomen. De bestaande, niet door het Rijk bekostigde particuliere opleidingen, zijn veelal gericht op een beperkt vakgebied en/of een beperkt functie-gebied. De opleiding MO-economie bij voorbeeld is sterk gericht op een opleiding voor het leraarschap, terwijl de SPD-(Staatspraktijkdiploma voor bedrijfsadministratie) en MBA-(moderne Bedrijfsadministratie) opleidingen voornamelijk opleiden voor het administratief gebeuren binnen het bedrijf. Ook het diploma AMBI (Automatisering en Mechnisering van de Bestuurlijke Informatieverwerking) bestrijkt een zeer gespecialiseerd werkterrein. Het h.e.a.o. is een veel breder georiënteerde opleiding en de afgestudeerde van het h.e.a.o. heeft een grotere algemene inzetbaarheid. Voorts is in vergelijking met de bestaande, niet door het Rijk bekostigde opleidingen, het avond-h.e.a.o. een relatief zware vierjarige opleiding met een studiebelast i n g - exclusief de zelfstudie - van gemiddeld 13 lesuren per week (in 's-Gravenhage twee avonden en de vrijdagmiddag). Ook dit moet bij de beoordeling van het groeipotentieel voor avondh.e.a.o.'s in de beschouwing worden betrokken. Een avondschool heeft meer dan een dagschool het karakter van een streekschool. Vandaar dat hierboven reeds de aandacht werd gevestigd op de wenselijkheid van een goede bereikbaarheid. Een zo efficiënt mogelijke spreiding is derhalve een belangrijk uitgangspunt waarbij mede in het kader van onderwijs aan volwassenen ook de mogelijkheid tot samenwerking met een toekomstige Open Universiteit en haar te vormen regionale studiecentra in de beschouwing zou kunnen worden betrokken. 5.
Spreidingspunten Gelet op het vorenstaande zijn na overleg met de deelplanorganisaties 5 avondscholen in het Plan van Scholen 1981-1983 opgenomen, te weten:Breda, Eindhoven, Groningen, Utrecht en Zwolle. De grote belangstelling in deze gebieden voor opleidingen op h.b.o.-niveau (ook voor het dag-h.e.a.o.) en de maatschappelijke behoefte aan dit type onderwijs rechtvaardigen naar mijn mening een uitbreiding van het avondonderwijs aldaar. Ik heb bij de spreiding van het avond-h.e.a.o. - behalve met overwegingen ten aanzien van de regionale behoeften - ook rekening gehouden met de denominatieve spreiding en de bevordering van een ook in dit opzicht evenwichtig onderwijsaanbod. Een school voor avond-h.e.a.o. hoeft niet a priori alle afdelingen van een dagschool te hebben, doch uiteraard bij voorkeur die afdelingen waaraan ter plaatse behoefte bestaat. Dat betreft dan met name die sectoren waarin thans weinig of geen opleidingen worden verzorgd, bij voorbeeld een economisch-linguïstische afdeling, waarbij dan weer meer in het bijzonder te denken is aan studierichtingen die men minder goed kan volgen door middel van schriftelijk onderwijs. Ook zou men kunnen denken aan nieuwe afdelingen die nog niet aan het h.e.a.o. zijn verbonden, zoals bestuurskunde. Ten einde een beter inzicht in de behoeften te verkrijgen is met de aanvragers van een avondschool voor h.e.a.o. vooor het Plan van Scholen 1981-1983 nader overleg gepleegd. Zoals uit bijlage 1 blijkt, vraagt het merendeel van de aanvragers de traditionele afdelingen aan. 6. Emancipatoire aspecten Ik ben van mening, dat bij de initiatieven tot het creëren van nieuwe opleidingen met nadruk ook aan emancipatoire aspecten aandacht zal moeten worden gegeven.
TweedeKamer.zitting 1980-1981,16629, nrs. 1-2
6
De deelnemingspercentages van vrouwen aan het tertiar onderwijs zijn in het algemeen (opleidingen voor verzorgende beroepen uitgezonderd) veel lager dan die van de mannen. Het h.e.a.o. maakt hierop geen uitzondering. Het is daarom verheugend te kunnen constateren dat met name in enkele nieuwe afdelingen zoals de afdeling communicatie en de economisch-linguïstische afdeling de toestroom van vrouwelijke studenten relatief zeer groot is. De participatie van vrouwen zal ook aan het avond-h.e.a.o. worden bevorderd. In dit verband zal ik de desbetreffende scholen wijzen op voorlichtingsactiviteiten, gericht op het stimuleren van de belangstelling van meisjesvrouwen voor dit type onderwijs. Gelet op de achterstandsituatie in deze, met name buiten de randstad, kan uitbreiding van het avond-h.e.a.o. in het gebied buiten de randstad stimulerend werken. 7.
Samenvatting Gelet op de wensen van betrokkenen en de behoeften van de arbeidsmarkt acht ik uitbreiding van het avond-h.e.a.o. gewenst. Vijf avondscholen voor h.e.a.o. zijn in het Plan van Scholen 1981-1983 opgenomen. Meteen goede bereikbaarheid van de vestigingsplaatsen is bij de toewijzing rekening gehouden. Ook de denominatieve spreiding is daarbij in aanmerking genomen. Er is grote belangstelling voor deeltijds economisch en administratief onderwijs. Het is overigens gewenst te komen tot verdere verdieping van het inzicht in de grootte en de aard van de individuele en maatschappelijke behoefte aan avond-h.e.a.o. en om plannen tot uitbouw daarop af te stemmen. Met kracht zal hét emancipatiebeleid ook in deze sector worden voortgezet: ook de scholen zelf zullen in deze de nodige activiteiten moeten ondernemen.
Tweede Kamer, zitting 1980-1981,16629, nrs. 1-2
7
BIJLAGEN
In bijlage 1 wordt een overzicht gegeven van de voor het Plan van Scholen 1981-1983 ingediende aanvragen voor een avondschool voor h.e.a.o. Bijlage 2 vermeldt de herkomst van de studenten van de avondschool te 's-Gravenhage (schooljaar 1980-1981).
Tweede Kamer, zitting 1980-1981,16629, nrs. 1-2
8
Bijlage 1 Overzicht aanvragen avondscholen voor h.e.a.o. voor het Plan van Scholen 1981 — 1983 Volgnr.
Aanvrager
Richting
Koepel
In scholengemeenschap met
Aangevraagde studierichtingen (afdeling/differentiatie)
avond-m.e.a.o./ m.m.o. en dagh.e.a.o.
x
Haarlem
h.e.a.o. /h.t.s.
x x
Vestigingsplaats
1.*
Stg. HBO WestBrabant Breda
r.k.
NKSR
Breda
2.
Gemeente Deventer
openbaar
COGVO
Deventer
3.*
Stg. IHBO Eindhoven
alg. bijz.
4.*
Stg. HEAO Groningen
alg. bijz.
5.
Ver v. Beroepsonderwijs Haarlem
alg. bijz.
6.
Stg. Kennemer Avondsch. gem. voor AVO/VWO/HBO Haarlem
alg. bijz.
NABS
Haarlem
avond-m.a.v.o., h.a.v.o., v.w.o.
Stg. Avondscholengemeenschap WestFriesland Hoorn
alg. bijz.
NABS
Hoorn
avond-m.a.v.o.' h.a.v.o.-ath.m.e.a.o.
S t g . t o t bev. v/h handelsond. op chr. grondslag Rotterdam
prot. chr + r.k.
Rotterdam
aangevraagde avond-m.e.a.o.m.m.o.
Stg. Utrechts Centrum v. HEAO Utrecht
alg. bijz.
NABS
Utrecht
Stg. P.C. HEAO Zwolle
prot. chr
BPCO
Zwolle
10.
* Opgenomen in het Plan van Scholen 1981-1983. 1 = bedrijfsadministratief; 2 = commercieel-econ.; 3 = econ. juridisch; 4 = bedrijfsinformatica; 5 = accountancy; 6 = bestuurskunde; 7 = economischlinguïstisch; 8 = communicatie; 9 = hoger distributie-onderwijs; 10 = makelaardij in onroerend goed.
BE 1
CE
EJ
BI
Ace.
Best.
Elsa
Com. HDO
Mak. 10
diversen
Management
Eindhoven NABS
Groningen
x
Personeel sbeleid
Bijlage 2
Dit overzicht laat zien dat de meeste studenten van de (eerste) avondschool voor h.e.a.o. te 's-Gravenhage uit de nabije omgeving afkomstig zijn (±75%). De overigen leggen vaak zeer grote afstanden af om het avond-h.e.a.o. te volgen. Bij uitbreiding van het aantal scholen zal dit beeld zich ongetwijfeld wijzigen. Vermoedelijk zal het voedingsgebied van deze vorm van avondonderwijs zich in hoofdzaak beperken tot een gebied binnen een straal van ± 30 KM. t.o.v. de school. Alphen aan de Rijn Amsterdam Delft Dordrecht Duivendrecht Gouda 's-Gravenhage 's-Gravenzande Haarlem Hillegom Hoofddorp Katwijk Leiden Leidschendam Lei muiden Leiderdorp Leerdam Maassluis Ridderkerk Rijswijk Rijnsburg Rotterdam Sassenheim Voorburg Voorschoten Vlaardingen Voorhout Wassenaar Zoetermeer
5 16 10 3 2 9 126 2 4 2 2 4 9 8 2 3 2 4 2 12 2 23 2 18 3 4 2 5 30 316
Tweede Kamer, zitting 1980-1981, 16 629, nrs. 1-2
10