Internationale politiek sinds 1945 I. HET UITBREKEN VAN DE KOUDE OORLOG I.1. De voorbodes: samenwerking en conflict tussen de grote drie I.1.1. Het tweede front en de eroderende samenwerking A. De vorming van de grote drie 22 juni 41: operatie Barbarossa VS en VK helpen Stalin: brits-sovjet akkoord, lend lease act wel al schrik voor rode leger, maar ze hebben de SU nu nodig idee coll veil: aug 41: Atlantisch handvest B. De eroderende samenwerking grote drie elk eigen doelstellingen FDR: idee 4 politiemannen + sovjet steun Japan WC: controle Oosten vd midd zee JSt: cordon san + herstelbetalingen december 41: Duitsland verliest slag om Moskou, St wil tweede front VS wil wel, maar Churchil wil uitstel nov 42: front in Oost Afrika 31 januari 43: Duitsland verliest Slag Stalingrad terwijl die slag woedt is er de Top in Cassablanca met FDR en WC (januari) men beslist offensief in Sicilie: juli 43 (snelle uitschakeling Italie, aug 43, Badoglio) voorwaarde van onvoorwaardelijke overgave juni 44: eindelijk de landing in Normandie 1. Conferentie TEHERAN (28nov-1dec 43) op verzoek van FDR: wil tweede front want wil engagement Rusland in Japan instemming St idee 4 politiemannen (bevestiging Verklaring Moskou van 30 oktober 43) nationalisties China krijgt voogdij over Indochina (St en FDR afkeer kolonialisme) conferentie Kairo: paar dagen daarvoor, bevestiging grootmachtrol voor China TKT belooft verdere strijd tegen Japan instemming FDR met cordon rond SU 2. Conferentie MOSKOU (9-17oct 44) context: tweede front in normandie is een feit op verzoek van Churchil: wil een regeling met Stalin (invloedszones veiligstellen) ze bereiken onderling een verdelingsakkoord, St ziet het als def, FDR als tijdelijk Churchil schakelt communisten in Griekenland uit 3. Conferentie JALTA (4-11feb 45) context: ardennenoffensief voorbij, duitsland bijna verslagen FDR wil sovjetbelofte voor oorlog tegen Japan en een regeling voor de VN verklaring Bevrijde Europa: grote drie stellen zich als voogden op, inmenging 4. Conferentie POTSDAM (17juli-2aug 45) context:
duitsland is verslagen communisme doorgevoerd in Roemenie en Bulgarij Churchil vreest vacuum in Europa succesvolle ABom test op 16 juli nieuwe actor: HSTruman I.1.2. De kwestie Polen als een splijtszwam tussen de grote drie SU: polen extreem belangrijk (matter of life and death) Westen: zag het als een buffer tegen de SU kwestie 1: oostgrens (grens met SU) Stalin eist Curzonlinie (reeds in 42), FDR geeft toe in Teheran (pragmaties) kwestie 2: regering situatie: een regering in Londen olv Sikorski en later Mikolajcik juli 44: comité van Lublin aug 44: slag om Warshau: duitsers slachten niet-communisties verzet af dec 44: Rode leger verovert Warshau feb 45: Jalta: leden londense regering in Poolse regering Stalin hield zich niet aan afspraken in Jalta, wil Polen behouden en dat lukt ook:
jun 45: Truman erkent reg nationale eenheid (is eil nepcoalitie) kwestie 3: westgrens (grens met duitsland) uitdrijfpolitiek duitsers in de oderneisse, Truman moet de facto erkennen (potsdam) zie cursus: I.1.3. De kwestie Duitsland a. De nederlaag begin mei 45 capitulatie weinig over beheer verslagen Du gedacht: idee landbouwstaat snel verlaten VS/VK: willen sterk DL tegen SU SU/Fr: willen zwak DL, vermijden revanchisme enkel eens over feit dat ze samen DL gingen besturen: verdeling was niet het plan b. Potsdam issues bestuur vredesconferentie vergoeding SU oostgrens DL (grens met Polen) één DU staat: ministeriele conferenties + Allied Control Council daarover denken men raakt het over niets eens kwestie herstelbetalingen: SU wil 20mia, harde houding US: kapgoed uit eigen zones halen de Deal SU krijgt voorlopig beheer OderNeisse (tss Polen en DL, ze zaten daar toch al) irv minder herstelbetalingen. St moet deal aanvaarden nog afspraken demilitarisatie en denazificatie SU oorlogsverklaring aan Japan c. nasleep en uitvoering van afspraken Potsdam ministeriele conferenties mislukken, de Fransen blokkeren (willen zwak DL) situatie w onhoudbaar, idee van scheiding Westerse zones komt op (kennan zag dat) economiese chaos in DL VS denkt aan economiese opbouw: speech Byrnes in Stuttgart (econ motor) apr 47: Bizone er komt stilaan een economies beleid op gang (econ raad olv Erhard i juni 47) juni 48: invoering DMark Blokkade Berlijn (28juni48-mei49) nov 48: Programma A (Kennan, pleiten voor wkl onafhankelijk DL, tegen revanchisme) apr 49: Trizone (rede: 6mogendhedenconferentie + blokkade Berlijn) oprichting NAVO 21 sept 49: BRD 7okt 49: DDR de hereniging wordt ondergeschikt aan de westerse solidariteit I.1.4. Communistische machtsovernames het centrale probleem: westen wil finlandisering en vrije verkiezingen als het het invloedszone toestaat maar de commies zouden zulke verkiezingen nooit winnen methode: 1. grote coalities (sleutelposities) 2. nepcoalities (schijn ophouden) 3. absolute macht periode: 45-48 Roemenie bondgenoot DL (Jon Antonescu), king Michael zet hem af in 44 regering nationale eenheid (gen Sanatescu) botsingen comm en anti-comm, Rode leger komt tussen Petre Groza leidt een nepcoalitie 52: Georghiu Dej 65: Ceaucescu Bulgarije altijd al onder Russische invloed regering nationale eenheid olv G Dimitrov na vervalste verkiezingen treedt een nepcoalitie aan 50: volksrepubliek, king Simenon verjaagd Polen 44 Comite Lublin, 45 uitbreiding met Mikolajcik 47 vervalste verkiezingen, Mikolajcik vlucht Hongarije was fascisties, herschikking pol landschap + bezetting Rode leger na WO 45 een echte coalitie olv Ferenc Nagy, stille infiltratie door commies commies olv Matyas Rakosi, deporteren Belin Kovacs (vd SP)
49 volksrepubliek Joegoslavie londense regering in balling olv Mihailovic collaboreert met italiaanse fascisten Churchill steunt Tito, gaat er met botte bijl doorheen 46 vervalste verkiezingen Albanie Mussolinie had albanie bezet Enver Hoxha bevrijdt het land en voert burgeroorlog, wint valse verkiezingen I.1.5. The Pacific War peripheral strategy: minder risico, geen landoorlog, geen effectieve controle a.de kwestie van de onvoorwaardelijke overgave na landing in Normandie zagen japanners dat ze er slecht voorstonden signalen ivm voorwaardelijke overgave na: maart 45: massale bombardementen op Tokio april 45: VS landing in Okinawa april 45: SU zegt neutraliteitspact met Japan op (!) mei 45: capitulatie DL VS dubbelzinnigheid ivm ‘onvoorwaardelijke’ overgave FDR lanceert term op top Cassablanca (jan 43), verhardde de japanse houding gericht op ‘militaire leiders’, kon wel en niet de keizer inhouden, zelf voorstellen doen va mei 45: element vd atoombom doorkruist dit en verhardt de houdingen b. de russian option men wou een sovjetaanval op Mantsjoerije, terwijl VS japan zelf zou aanvallen na Stalingrad (jan 43) en Kursk (aug 43) zag SU dat wel zitten (toezegging in Teheran) in Jalta een geheim akkoord: oorlog op 8 aug 45 verklaren irv terr compensaties va eind april 45: VS grote controle over de Pacific, SU steun niet meer nodige in mei toch nog idee dat SU oorlogsverklaring japan zou doen capituleren (no US body bags) Potsdam (va 17 juli): idee dat SU inmenging ongewenst zou zijn potsdam proclamation: insisteren op onvoorwaardelijke overgave, om oorlog te rekken Truman vraagt Soong onderhandelingen met Stalin te rekken (anders op 8 aug in mantsj) 6 en 9 aug: hirosjima en nagasaki 8 aug: SU valt toch mantsj binnen en trekt tot NKorea Stalin: beseft dat ie zelf atoomprogramma moet afronden hardere houding ivm cordon sanitaire om SU te beschermen c. de Filipijnen een VS kolonie geweest en daarom enige uitzondering op peripheral strategy grote landoorlog va 45, ook om de japanners te verdrijven, maar vooral ook tegen een communistiese verzetsbeweging (Hukbalahaps, Luis Taruc) krijgt in juli 46 onafhankelijkheid irv legerbases d. China 1931: japanners richten Mantsjoekwo op 1934: lange mars Mao, wordt vervolgd door de KMT 1937: offensief Japanners, richting Zuiden. De KMT controleert nu het noorden De VS gokken op TKT, maar Mao wordt populairder (vocht meer tegen japan, landhervormingen, mythe lange mars) Stalin voert verdeel en heers politiek: akkoord met TKT, maar ook wapens aan CCP 1947: offensief van TKT, Mao wint het via guirilla taktiek 1949: TKT vluct naar Taiwan (febr), uitroepen volksrepubliek (1 okt) 1950: vriendschapsverdrag met SU, mao besluit zich bij ideologiegenoten te voegen, hij moet de SU wel volgen in buitenlandse aangelegenheden e. Vietnam WO II: gedurende de oorlog regeerde collaborerende Vichi regime met japanse instemming ma 45: japanners ontwapenen fransen en installeren keizer Bao-Dai aug 45: na japanse nederlaag bezet TKT het noorden in noorden zit ook HCM (ho) die onafhankelijheid wil, aanvankelijk krijgt hij steun van de VS, die tegen de franse kolonialisatie zijn ma 46: Britten gaan aan land in zuiden en dragen grondgebied over ad Fransen China trekt zich ook uit noorden terug Fransen installeren koninkrijken in camb en laos, hier begint de eerste indochinese oorlog met Ho (Vietminh) die voor onafhankelijkheid streeft: 1946-1954 VS houding: na overwinning Mao wordt Ho niet meer gesteund, geen comm toestaan
I.2. De eerste echte conflicten 1. Iran (1946) tijdens oorlog iran bezet door VK en SU VK: krijgen olieconcessies in zuiden SU: geen concessies in noorden, organiseren verzetsbeweging: Azerbaidjan dem party SU weigert zich in 46 terug te trekken, ondanks US dreigingen mei 46: akkoord SU-Iran ivm gedeelde oliemaatschappij en leden van noorden in regering su trekt zich terug maar akkoord wordt niet nagekomen versterking O/W rivaliteit, Cf ijzeren gordijn speech 2. Turkije (1946) Turkije was produits geweest en had de zeeengten afgesloten voor SU, ze willen nu een regeling, zelf gedeelde soevereiniteit VS stuurt vloot naar bosporus en SU laat eis vallen turkije nu in westerse kamp 3. Griekenland en de Truman doctrine (1946- 12maart1947) 1946, in de VS: bezuinigingen defensie, demobilisatie, oorlogsmoeheid maar Truman regering is strijdlustiger: men voelt SU dreiging en beperkt inzetbare Abom via de crisis in Greece kan Truman (speech) de publieke opinie overtuigen van het feit dat de SU dreiging bestreden moet worden (geld van congress nodig) de griekse crisis: US neemt de rol van de Britten over in verdediging tegen communisme feb 47: commies op punt macht over te nemen + britse terugtrekking maart: speech, domino theorie, ruime strijd tegen comm aangaan doctrine: VS steun aan regimes die door communisme worden bedreigd maar: niet echt de middelen, demobilizatie gaan door 4. Marshall plan (5 juni 1947: speech Marshall, 3 april 1948: ondertekening HST) a. probleem duitse economiese heropbouw: frankrijk sprong nu op de kar (integratie) b. risico op opdeling Europa: SU ook uitgenodigd SU twijfelt maar kan de gecentraliseerde aanpak (OEES) niet aanvaarden juli 47: SU trekt zich terug, de economiese scheiding O/W is een feit c. aanvaarding door het congress elk wat wils: economen, anticommies, militairen, humanitairen doorslag goedkeuring senaat was de comm staatsgreep in Tsjechoslowakije 5. Tsjecholsowakije: communistiese staatsgreep (juni 48) TJK bevrijdt door VS en SU, na de oorlog de regering van Eduard Benes opnieuw ad macht 46: verkiezingen, coalitie met commies (Klement Gottwald), machtsevenwicht: Benes blijft 48: SU druk neemt toe, niet comm ministers nemen ontslag, opstanden (beide kampen) Gotwalt organiseert vervalste verkiezingen: 6 juni uitroepen volksrepubliek effecten: maart 1948 Verdrag van Brussel Benelux sluiten zich bij Fr en VK aan, coll veil verdrag, nu tegen SU gezien
II. VAN CONFRONTATIE TOT COEXISTENTIE II.1. De oprichting van de Navo (4 april 1949) KO dynamiek versterkt, SU wordt grote vijand communisme in France en Italy terreur van Stalin Tsjechoslowakije (feb 48) blokkade Berlijn (juni48-mei49) reactie VS: marshall plan reactie Eur: Verdrag van Brussel (ma 48) Europa wenst ook een VS engagement in Europa (nous avons peur) grootste bezwaren daartegen: de duitse herbewapening de kostprijs de entangling alliances juni 48 Vandenberg resolutie: mogelijkheid VS om in vredestijd in allianties te treden april 49 oprichting NAVO congress werd misleid: het engagement w minimaal voorgesteld er zou geen duitse herbewapening komen II.3. De Koreaanse oorlog (50-53) en de Europese Defensiegemeenschap (52-54) 1. NSC 68 (april 1950, doc opgesteld door Paul Nitze) sovjet atoomexplosie + mao in china (beiden 49) : tegenvaller voor HST, mccarthyism idee: herziening VS strategie, we moeten opnieuw herbewapenen, ook conventioneel, achterstand wegwerken, def budget verhogen, Kor oorlog versnelt aanvaarding congres Dit is het begin van de KO wapenwedloop gevolg: oost europa en china worden opgegeven, de comm invloedssfeer wordt aanvaard 2. Koreaanse oorlog (25 juni 1950 – 27 juli 53) N: Kim Il Sung vs Z:Syngman Rhee Als in de VS blijkt dat korea geen prioriteit is denkt Kim dat hij kan binnenvallen Kim wil de hereniging en krijgt hulp van SU (houdt inval niet tegen) 25 juni 50: noorden valt zuiden binnen (reactie: zevende vloot naar formosa) 15 sept 50: VS landing ste 7 oktober: terug aan 38 graad (idee rollback groeit) 9 okt 50: beschietingen vladivostoc, mcCartthy out of control 25 okt 50: China komt tussen, slaan de amerikanen terug 24 nov 50: tegenoffensief VS, het mislukt, terug aan de grens 1 jan 51: tweede chinees offensief, verovering Seoul maart 51: tegenoffensief , herovering Seoul, terug aan de grens 11 april 51: derde chinees offensief loopt dadelijk vast: onderhandelingen 27 juli 53: akkoord van Panmoenjon : wapenstilstand 3. De Europese Defensiegemeenschap (52-54) BRD vraagt meer bezettingstroepen, de VS overweegt de duitse herbewapening 24 okt 50: plan pleven 27 mei 52: EDG verdrag ondertekend, VK doet niet mee (enkel de 6 EGKS landen) Stimulans voor EDG verdwijnt einde koreaanse oorlog, de dreiging is minder frankrijk heeft zijn eigen oorlog in indochina nieuwe koers na de dood van Stalin is beetje gerusstellend 30 aug 1954: EDG verdrag sneuvelt in Franse parlement opvanging van de kwestie vd Duitse herbewapening 1. WEU in oktober 54 (vvBrussel + italie + BRD) 2. BRD in de NAVO in mei 55 (SU richt Warshaupakt op) 4. Blijvende gevolgen van de Koreaanse Oorlog Truman doctrine nu ook in Azie: gevolgen Vietnam oorlog uitbreiding VS leger en verhoging defensiebudget, overal legerbases Pactomanie: een boel verdragen vredesverdrag met Japan in 51 VS en Taiwan: wederzijdse verdedigingsalliantie (54) ANZUS: australie, vs, nieuw zeelang : verdediging pacific area VS en ZKorea: wederzijds verdedigingsalliantie (53) SEATO: westers beschermingssysteem camb, laos, zuidvietnam prijskaartje:
ontstaan militair industrieel complex VS begroting in het rood prestige Mao stijgt in China
II.4. De dood van Stalin (53), de komst van Eisenhower (52) 1. De dood van Stalin en de ontwikkelingen in oost-europa 5 maart 1953: stalin sterft gevolgen: meer nadruk op consumptiegoederen, maar ook verwarring na dood: Malenkov als eerste minister opvolgingsstrijd: malenkov-beria (regering) vs chroetsjov-bulganin (partij) juni 1953: opstand in Berlijn redenen: de stalinnota van 52 en de opvolgingsstrijd stalinnota: westen reageert – op poging hereniging DL, gevolg: bewapening en verstrakking van het SED regime Beria: eenmaking en brain drain tegengaan door versoepeling regime (haalt het niet) 9 juni: niewe koers w aangekondigd in de DDR 13 juni : staking, loopt uit op massademonstraties 17 juni : sovjettanks in DDR, opstand neergeslagen, vertrakking regime (W Ulbrecht) 2. De komst van Eisenhower: november 52 hij was een realist: comm indammen maar ook begrotingsevenwicht strategie: New Look: massive retaliation, centraal zijn kernwapens, reductie vd landmacht brinkmanship ontwikkeling tactische kernwapens 3. Chroetsjov en de vreedzame coexistentie: va 55 na funeral spreekt Malenkov al over een blijvende coexistentie rede: men wenst detente, bewapening duur, nadruk bij consumptie gelegd uitingen: einde koreaanse oorlog einde indochinese oorlog betere relaties met Tito Port Arthur terug naar China vredesverdrag Oostenrijk (mei 55) Juli 55: Top van Geneve: detente klimaat, SU erkent BRD einde vd rollback: Ike erkent impliciet de satellietstaten feb 56: destalinisatietoespraak Chroetsjov: kapitalisme moet niet vernietigd worden
II.5. Suez en Boedapest: 1956 1. Suez 1917 : GB verovert Jeruzalem, beloftes ad joden en de palestijnen na WOII: VN verdeelt het land 14 mei 1948: DB Goerion roept onafhankelijkheid Israel uit arabiese landen starten oorlog die ze verliezen 1954: Nasser wordt president van Egypte, spanning met Isr lopen op wegens Isr aanvallen in de Sinai, het gevolg is een wapenwedloop va 55 krijgt Nasser steun van SU 19 juli 1956: Dulles trekt VS steun Asoean dam in 26 juli 1956: Nasser nationaliseert Suez kanaal Israel gefrustreerd, wil Egypte aanvallen: geheim akkoord Sevres (oktober) isr valt sinai binnen terwijl Fr en GB de egyptiese luchthavens uitschakelen 29 oktober : de aanvallen starten veroordelingen de de VS en VN: uniting for peace 6 november: Fransen en Britten landden in de kanaalzone, de aanval stopt meteen (VSdruk) gevolgen SU invloed in middenoosten neemt toe VS balanceert tussen de twee blokken UNEF tss israel en egypte 2. Boedapest (4nov56 neergeslagen) machtswisselingen
Rakosi: harde stalinist Nagy: hervormingsgezind, na Berlijn 53 (beria en nieuwe koers) Rakosi: terugkeer in 55 Erno Gero: rechterhand Nagy, in 56 (destalisatietoespraak) ad macht Poolse weg naar socialisme : beinvloedde sfeer in hongarije juni 56: opstand in Poznan, bloedig neergeslagen commies volgen nu een meer pools nationalistiese koers: Gomulka: hervormer de opstand zelf 23 okt 56: escalatie studentenprotest de eisen radicaliseren, te fel voor Nagy, invloed RFreeEurope er komt een coalitieregering 1 nov: nagy trekt hongarije uit het Warschau pakt
de hongaren dachten dat Westen zou helpen, SU wist dat het niet zo was 4 nov 56: Rode leger slaat opstand neer tegenregering van Janos Kadar: ook gematigd communisties
II.6. De Tweede Crisis van Berlijn problemen/spanningen Duitse herbewapening en integratie problematies voor Polen (57: midellange afstandsraketten in WEuropa) De SU troepen in DDR kosten veel, SU wil erkenning van DDR WestBerlijn is vernedering voor SU (een rijke stad) nov 1958: ultimatum over berlijn: Berlijn als neutrale vrijstad anders geeft de SU de oostelijke zone aan DDR (en moet westen daarmee onderhandelen) Als er dan niets gebeurt bindt Chroetsjov in hij heeft diplomatiek success nodig: 5 mei 60: U2 boven SU neergehaald 6 mei 1960: Top Parijs: een fiasco II.7. Het vertrek van Eisenhower nov 60 JFK verkozen, 20jan 61: in office in zijn politiek testament waarschuw Ike voor de macht vh militair industrieel complex
III. HERNIEUWDE CONFRONTATIES: JFK EN VIETNAM, DE EEG EN DE GAULLE III.1. JFK (jan 61) vs Chroetsjov nieuwe doctrine: flexible response: ook economies (armoedebestrijding), maar ook massale bewapening, aan beide zijden III.2. De Cuba crisis (1962) 1 jan 59 : Castro neemt macht over van Batista : nationalisatiepolitiek leidt tot VS embargo 17-20 april 61: Bay of Pigs invasie: mislukte door VS gesteunde interventie Chroetsjov gefrustreerd door wapenvoorsprong VS Derde berlijnse crisis: ultimatum ivm gedemilitariseerd DL, bouw muur va aug 61 opnieuw nucleaire testen ook va aug 61 idee van raketten op Cuba: installatie begint juni 1962 VS ontdekking: 14 oktober 62, teevee speech JFK op 22 oktober er worden brieven heen en weer gestuurd, een U2 neergehaald, VS militairen willen ingrijpen face saving: 28 okt: terugtrekking irv: geen VS invasie op cuba meer het is de doodsteek voor Chroetsjov, zijn populariteit daalt gevolgen Frankrijk: voert onafhankelijkere koers: toenadering DL, nucleair arsenaal, uit NAVO SU-PRC: de relaties verslechteren probleem mao-chroetsjov betere SU relaties met India en Indonesie discussie over nucl wapens in China: okt 64: atoomproef China coexistentie gaat voor chroetsjov boven verdediging Taiwan In 1966: mao roept SU uit tot grootste vijand
IV. DE VIETNAMTRAGEDIE (juli 65-aug 73) IV.1. Truman, Eisenhower en Vietnam 20 juli 54: conferentie Geneve: einde eerste indochinese oorlog scheiding N (vietminh) en Z vietnam (voorlopig nog deel Franse Unie) er zouden vrije verkiezingen heel Vietnam komen (56) bevriezing van de militaire situatie okt 55: Diem en Nhu grijpen macht in ZVietnam, zetten Bao Dai af, onafhankelijkheid VS steunen Diem want die is tegen verkiezingen (VS dacht dat HCM zou winnen) dec 60: NLF: het verzet organiseert zich tegen Diem: er waren geen verkiezingen of land hervormingen gekomen en Nhu onderdrukt Vietminh die nog in ZVietnam zaten IV.2. JFK en Vietnam: het langzaam falen van de peripheral strategy jan 61: JFk geconfronteerd met probleem van de zwakte van Zvietnamees leger, succes van NLF, wat te doen met Diem (zijn positie w onhoudbaar) 1. JFK wil slechts materieel steunen maar stuurt toch 18000 ‘adviseurs’ 2. JFK wil Diem behouden maar toch staatsgreep met steun witte huis: nov 63 IV.3. LBJohnson en de amerikanisering vd oorlog LBJ wou andere dingen doen: great society en civil rites, oorlog vernietigt zijn office nov 63: nu LBJ president is is de positie van ZVietnam zeer zwak geworden en staat HCM er goed voor, LBJ gelooft domino theorie en wil absoluut winnen apr 64: HCM legt vierpuntenplan op tafel: na oorlog zullen eisen aanvaard worden 2 en 4 aug 64: VS schepen getorpedeerd in Golf van Tonking gevolg: een resolutie die LBJ toelaat geweld te gebruiken feb 65: bombardementen HCM trail in Nvietnam + VS troepen naar ZV juli 65: Eerste VS offensief met grondtroepen (van Thieu nu leider ZV) polarisatie publieke opinie in de VS feb 68: TET offensief: opgezet door VC, maar succesvol tegenoffensief VS ma 68: TVspeech: LBJ zegt dat onderhandelingen zullen starten en dat hij ermee stopt nov 68: Nixon wint de verkiezingen er zou daarvoor onderhandeld worden maar nixon saboteert dat via geheime afspraak jan 69: Nixon in office: plan: vietnamisering vd oorlog: geleidelijk terugtrekken van troepen, maar ZV blijft doorvechten en als het dan later verliest, niets met VS meer van doen feb 69: nieuw offensief NV verstoren die plannen, gevolg: secret bombings laos en cambodja + terugtrekken troepen apr 70: VS troepen in Cambodja (op vraag van Lon Nol) Verkiezingen van 72 komen dichter bij: wijzigingen strategie in de geheime onderhand elingen: Vs eisen krijgsgevangenen + terugtrekking NV troepen uit ZV. NV weigert mei 72: lenteoffensief NVietnam, gevolg weer bombardementen oktober 72: akkoord Le duc Tho – Kissinger: krijgsgevangen + geen bijkomende troepen in Z nov 72: Nixon wint, wil peace with honour, gevolg: dec 72: Xmas bombings met B52’s 9 jan 73: NV aanvaardt aangepast akkoord 15 aug 73: einde militaire activiteiten VS in Indochina Diplomatieke initiatieven tijdens de Vietnamoorlog Vietnam oorlog heeft gezorgd voor MAD en LINKAGES: stappen naar detente MAD tijdens de oorlog bereikt de SU pariteit in aantal ICBM’s superioriteit wordt vervangen door sufficiency voor second strike capability vermindering wapenwedloop is gevolg dec 66: verdrag vreedzaam gebruik ruimte feb 67: verdrag Tlatelolco: ZAmerika kernwapenvrij jun 68: non-proliferatieverdrag LINKAGES (kissinger) idee: betere relaties met SU en PRC die hun steun voor HCMinh moeten verminderen vooral verbetering relaties VS-PRC 25 okt 71: PRC neemt zetel SC over van Taiwan feb 72: ontmoeting Nixon en Mao ook ontmoetingen Ford en Carter Reagan: samenwerking als instrument tegen de SU maar: VS hadden de invloed van Chinezen op Vietnam overschat
V. OSTPOLITIEK, PRAAGSE LENTE EN DETENTE: INTERMEZZO IN DE KO 1966-1976 V.1. Europa en de detente in de jaren 60 dec 66: Willy Brandt wordt min van buit zaken en wil breken met de Hallsteindoctrine die zegt: geen dipl betrekkingen met landen die DDR herkennen (uitz: SU) okt 69: Brandt word bondskanselier ostpolitiek wordt gehinderd door nasleep praagse lente V.2. De Praagse lente: 1968, lente=zachtere beleid van Dubcek 66: Mao roept SU uit tot PE1: stimuleert onafhankelijkheidskoers OEuropese landen jan 68:Antonio Novotny wordt opgevolgd door Alexander Dubcek: hervormingen april 68: verdere hervormingen: toelating politieke clubs, versterken regering en slowakije mei 68: na vergaderingen eist Brejnev herstel censuur en afschaffing tendensrecht juni 68: militaire maneuvers in TJWK juli 68: Warshau brief met waarschuwingen naar Dubcek gezonden Dubcek zoekt toenadering WDL: rode leger en Ulbricht vragen om ingrijpen 11 aug 68: rode leger neemt langzaam de strategiese posities in TJWK in 20 aug 68: Praag wordt ingenomen en leger Wpact bezet TJWK maart 69: na nieuwe betogingen wordt Dubcek door conservatieve Gustav Husak vervangen gevolg: Brejnev-doctrine: Wpact zal ingrijpen tegen contrarevolutionaire activities V.3. Verderzetting van de ostpolitik en de detente na praagse lente zorgen 3 factoren voor verdere detente 1.linkages politiek 2.MAD 3.Ostpolitiek Linkagespolitiek: dubbele dyade diplomatie (tot 74: dan krijgt Kissinger meer en meer kritiek op detente en krijgt Peking het spelletje door) 1969: relaties SU-PRC verslechteren,US wil daar gebruik van maken: betere relaties met PRC moeten voor toegeeflijker SU houding zorgen moeten misrekeningen met China voorkomen (er waren nog spanningen) feb 72: meeting Nixon en Mao: Shanghai communiqué vermijden dat SU een hegemonie in AsianPasific wordt = bindmiddel ook geheime beloftes ivm beeindigen betrekkingen Taiwan 73/74: Deng Xiaoping: minder schrik van SU, wil dat US Shanghai beloftes nakomt problematies want: watergate vermindert invloed Nixon Ford krijgt veel binnenlandse kritiek ivm de detente Na val Vietnam in 75 moeilijk om ivm Taiwan toe te geven: domino Tegen eind 75 gedaan met die US-Chinese diplomatie De relaties US-SU: die verbeteren aanvankelijk oiv US-PRC relaties 1969: bijna pariteit ging zich vertalen in detente owv: vietnam oorlog geloof van kissinger in detente SU wil geld vrijmaken voor productie consumptiegoederen SU wil geen US-PRC detente tenkoste van henzelf mei 72: SALT I (bevriezing aantal ICBM’s) en ABM verdrag juni 73: bezoek Brejnev aan Washington, PNW verdrag wordt gesloten nov 74: onderhandelen over SALT II: problemen ivm verificatie aan SU zijde de relatie krijgt deuken Jackson-Vanik amendment SALT II: US kritiek dat men te veel toegevingen moet doen val van Vietnam als bewijs van falen detente burgeroorlog in Angola Rumsfelt op defensie bij Ford maart 76: Ford zegt ‘we are going to forget the word detente’ Verderzetting van de Ostpolitik (va 69) in 69 Willy Brandt bondskanselier, OP:
post WOII status quo aanvaarden diplomatieke betrekkingen met oostblok
opbouw van ostpolitiek 67: dipl betrekkingen met roemenie 69: BRD tekent nonproliferatieverdrag 70: Westduitse-Sovjetverdrag: erkenning europese grenzen 70-73: nog akkoorden: met Polen, de DDR, Tsjechoslowakije drie belangrijke gevolgen ostpolitiek en detente 1. sept 1971: viermogendhedenakkoord over Berlijn 2. okt 1973: MBFR onderhandelingen over troepenreductie 3. 1973: start van Helsinki proces, CVSE in 75
V.4. Grenzen aan de detente dec 73: Jackson-Vanik amendment: geen MFNstatuut voor SU kwestie van Pakistan staatsgreep van Pinochet Jom kippour oorlog V.5. Het midden oosten: naar een bijna confrontatie 1. De zesdaagse oorlog (5-10 juni 1967) Nasser kan de verwachtingen vd Arabiese wereld niet inlossen 64: oprichting PLO (waterwerken Jordaan): Arafat zoekt steun in Syrie 65: Syrie sluit defensief verbond met Egypte april 67: spanning Israel-Syrie loopt op als Syrie dan wordt aangevallen reageert Nasser: blokkade vd Golf van Acaba dit is voor Israel causus belli: 5juni: bombardementen op Egyptiese vliegtuigen verovering sinai, gaza, west jordaanoever, oost jeruzalem, golan 10 juni: Israel aanvaardt staathetvuren maar arabiese wereld is vernederd gevolgen: bitterheid, plo terrorisme, afhankelijkheid SU, resolutie 242 (eist terugtrekking) 2. Jom Kippouroorlog (6okt-7nov 73) 6 okt: aanval egypte in sinai en syrie in de golan: succesvol (met SU steun) 10 okt: succesvol tegenoffensief Israel 15 okt: nog tegenoffensief, nu hebben ze veel US wapens: egypte terug achter Suez SU wil de situatie samen met US oplossen maar Us wil dat niet pendeldiplomatie van Kissinger: akkoord op 7 nov 73 26 maart 79: ondertekening camp david akkoorden
VI. VERSTARRING EN VERWARRING: DE PERIODE CARTER-BREJNEV (1977-1981)(tot nov 82) VI.1. Buitenlands beleid van Carter Carter wil meer moralisme maar ook detente (via positive incentives) hij wilde geen realpolitiek of geheime diplomatie, maar houdt dat niet lang vol Toch zal zijn beleid vrij contradictories zijn Diplomatieke successen bemiddeling in de camp david akkoorden het panama kanaal verdrag Salt II in 79 VI.2. Het Navo dubbelbesluit (12 dec 79) Omdat het niet door SALTII geregeld werd, en omdat de SU raketten aan het moderniseren waren wilde H Schmidt een regeling voor middellangeafstandswapens in Europa Het was een compromis tss het plaatsen vd raketten en onderhandelen met SU VI.3. Het einde van de detente: Afhanistan en de Bleeding wound (1979-1989) 1973: staatsgreep prins Daoud 1978: staatsgreep vd PDPA (Taraki, Amin en Karmal) de Khalq (massa) zuiveren de regering van de Parcham (banier) leden (zonder geweld) De SU heeft er een bondgenoot bij: de Khalq waren commies, niet populair in eigen land Verzet tegen PDPA regering groeit door maatregelen die de lokale structuren ontwrichten statuur leraars, etniese gelijkheid, nieuwe vlag, kwijtschelden schulden, emancipatie maart 79: opstand in Herat bloedig neergeslagen SU vraagt om meer geleidelijke hervormingen maar Amin wil dat niet en pleegt staatsgreep Wat moet de SU nu doen? situatie: Brejnev wil harde houding en snel succes (gelijk in praag 68) 25 dec 79: aanval op Kaboul, men installeert Karmal als president problemen blijven: de islamities secten blijven strijden tegen KArmal De SU stuurt meer en meer troepen Andropov kan situatie niet oplossen (82-84) Tsjernenko (84-85) kiest voor escalatie oorlog: Panjshir 7 Offensief idee: islamietiese guirilla verzwakken door emigratie op gang te brengen via terrorisering platteland Gorbatjov (85): ziet dat situatie geblokkeerd is (stingers, NSC 166, betoging moskou) feb 86: partijcongres CP: onderhandelen over terugtrekking apr 88: akkoord feb 89: terugtrekking beindigd Reactie US(Carter) eerst: graanembargo SU, Carter doctrine, Boycot olympische spelen dan Pakistan steunen Reagan( tussen 80-87): zal steun aan de rebellen die tegen SU strijden opvoeren VI.4. De Iraanse Revolutie (jan 79) na WOII was Iran afhankelijk van Amerikaanse steun plan van de sjah: met olieinkomsten het land moderniseren en industrialiseren hij krijgt de nieuwe rijken tegen zich door strijd tegen corruptie conservatieve klerikale leiders pleiten voor een islamitisch bewind: manifestaties manifestaties werden onderdrukt: in 64 vlucth ajatollah Khomeini land uit jan 79: pasbenoemde eerste minister wil job enkel als sjah het land verlaat, dat doet ie ook feb 79: conservatieve klerici nemen macht over. Khomeini legt olieproductie stil (oliecrisis) nov 79: gijzeling VS personeel in de ambassade doodsteek voor Carter duurt 444 dagen
VII.VERKILLING EN VERNIEUWDE DETENTE:VAN REAGAN NAAR GORBATSJOV va 81 va 85
VII.1. Verkilling tussen oost en west (tot 85-86) rede: reagan koos in die periode voor confrontatie en in de SU oude leiders, verstard beleid 1. Ronald Reagan (81-89) retoriek: anticommunisme, VS superioriteit, Euroraketten, opvoeren defensiebudget, SDI 2. De pijlers van zijn buitenlands beleid de premisse dat de SU een strategische superioriteit hebben leidt tot 1.bestrijding comm in derde wereld 2. versterking VS militaire apparaat, nieuwe wapenwedloop gevolgen 1. unilateralisme: weinig overleg met partners 2. groei macht mil-ind complex en groeiende overheidsschuld maar: het lukte allemaal niet zo goed, zie polen, libanon, afghanistan, nicaragua 3. Euroraketten onder druk van europese leiders voert Reagan eerst nog fake onderhandelingen met SU zgn dubbele nuloptie: onaanvaarbare voorstellen nov 83: eerste raketten in Engeland 4. SDI (maart 83) gevolg van:
hardere houding tov SU het niet uitvoeren van de MX raketten: mobiele raketten controversieel: duur, wapenwedloop, niet waterdicht, europa wil niet, subsidiekwestie 5. sterke retoriek, beperkte middelen: Polen 80: polen beeindigd subsidies basisproducten waardoor binnenlandse prijzen stijgen staking breidt uit naar de havensteden een vrije vakbond wordt toegestaan in onderhandelingen: solidarnosc (lech walesa) vrij snel radicaliseert de vakbond, in SU wordt men ongerust als solidarnosc in dec 81 een referendum eist grijpt jaruzelski in en voert staatsgreep sol wordt verboden Reagan meende invloed te hebben door sancties af te kondigen maar dat doet niets af 6. machtswisselingen in het Kremlin nov 82-feb84: het Andropov interludium gematigde hervormingen om de econ en techn achterstand weg te werken relaties met westen verbetern niet echt periode van : afhanistan en de euroraketten feb84-ma85: het Tjernenko interludium terugschroeven van de beperkte hervormingen, hernieuwd confrontatie
VII.2. De laatste detente: naar het einde van de koude oorlog (85-89) 1. Gorbatsjov, perestroika en glasnost in eerste instantie economiese hervormingen nodig: perestroika (heropbouw) maar ook op andere vlakken nodig: bewapeningswedloop remmen afghanistan efficienter openbaar bestuur marktprincipes in de economie invoeren gorbi twijfelt: tegenwerking van de partij, angst voor consequent doorzetten econ hervorming om de sociale kost aanvaardbaar te maken: glasnost: politieke hervormingen glasnost: pers- en godsdienstvrijheid en vrijheid van verenigen gevolgen: nationalisme detente: ontwapening wordt een directe doelstelling 3. De eerste mislukte pogingen naar detent nov 85 Geneve: de top mislukt, maar Gorbi zet charmeoffensief in okt 86 Reykjavik: idee van Gorbi akkoord: verwijdering van strategiese kernwapens in tien jaar ontmanteling middellangeafstandsraketten in europa maar wordt niet uitgevoerd omdat SDI niet ter sprake komt 4. De eerste grote doorbraak positie Gorbi: negatieve sociale gevolgen perestroika: verarming en inflatie kritiek van militair establishment
kritiek van de hervormingsgezinden positie Reagan: Iran contraschandaal in 1986: ook in een zwakke positie (iran zou helpen VSgijzelaars in libanon vrij te krijgen irv VS wapens voor de oorlog tegen irak, met de winst kopen de Vs wapens voor Nicaragua) Het akkoord van Washington (INF, dec 87) verwijdering van alle euroraketten en sovjet middellangeafstandsraketten eindelijk reductie ipv beperking
