Dysfagie: prevalentie, diagnostiek, complicaties en behandeling Ann Goeleven, PhD Dienst NKO ziekten, Gelaats – en Halschirurgie Raadpleging Chronische slikstoornissen UZ Leuven – KU Leuven
Normale slik
Ann Goeleven - 2007
Slikken > 1000 keer per dag meer overdag dan ‘s nachts meer dan 50 spieren en alle niveaus van zenuwstelsel relatief voorspelbare opeenvolging van bewegingen heel kwetsbaar systeem maar ook veel plasticiteit
Ann Goeleven - 2007
Normale slik
Normal swallow
Normal swallow
Slikstoornissen Dysfagie
Ann Goeleven - 2007
Epidemiologie dysfagie • dysfagie = elke afwijking in het transport van mond naar slokdarm • afhankelijk van medische VG, leeftijd, setting … – RVT: 35 -50 % – Algemeen ziekenhuis: 12-20 % – CVA : 50 % in acute fase
– Cerebrale traumata: 25 % – Revalidatieinstellingen: 40 % Nutriforum 2006
15
Why bother ? malnutritie/ gewichtsverlies dehydratatie sociaal isolement / verminderde quality of life aspiratie pneumonie: 5 th cause of death > 60 yrs • aspiratie pneumonie: 3 th cause of death > 75 yrs • • • •
Ann Goeleven - 2007
Etiologie en symptomatologie
Ann Goeleven - 2007
Etiologie • neurogeen (CVA, Parkinson, ALS, MS, …) • structureel (mond keel chirurgie) • iatrogeen (SB paralyse na thoracale chirurgie, disuse, ..) • psychogeen • gastro-enterologisch (GERD, Zenker diverticulum, achalasie …
Slikstoornissen • initiatieprobleem • transportprobleem • beveiligingsprobleem
Penetratie/aspiratie (verslikken) • Penetratie =
terechtkomen van voedsel of vloeistof boven het niveau van de stembanden • Aspiratie =
terechtkomen van voedsel of vloeistof onder het niveau van de stembanden • Stille aspiratie =
aspiratie zonder hoestreflex
Aspiratie • aspiratie voor de slikact • aspiratie tijdens de slikact • aspiratie na de slikact
Aspiratie voor slikact
Aspiratie tijdens slikken
Aspiratie na slikken
Diagnostiek van dysfagie
Ann Goeleven - 2007
Hoe slikstoornissen evalueren? • herkennen risicosignalen door verpl of log. medewerkers • klinisch slikonderzoek • objectieve slikevaluatie – slikvideo – endoscopie
Behandeling van
slikstoornissen
Ann Goeleven - 2007
Behandeling van slikstoornissen multidisciplinair gebaseerd op adequate evaluatie en diagnostiek afhankelijk van aard en oorzaak van het slikprobleem bepaald door de cognitieve en communicatieve mogelijkheden van de patiënt • faciliteiten (visie ?) van de instelling • gericht op bevorderen van veiligheid, efficiëntie en psychosociale rol van eten en drinken • • • •
Ann Goeleven - 2007
Carnaby G. , Hankey G, Pizzi J. Lancet Neurology, 2006; 5: 31-37.
306 patients Acute stroke clinical dysphagia
randomly assigned
usual care n=102
standard low intensity intervention 3/week – 1 month diet modifications compensation strategies n=102
standard high intensity intervention + dietary prescription at least daily 1 month n=102
resultaten: evaluatie na 6 maanden - minder BL infecties - sneller herstel slikfunctie - hoger functioneel niveau slikken - minder dysfagiegerelateerde complicaties (asp pneumonie) - lager percentage patiënten met nood aan ‘institutionalisatie’
• snelle detectie en interventie bij slikstoornissen volgens een gestructureerde samenwerking is cruciaal in het beperken van secundaire konsekwenties en heeft een impact op de functionele outcome van de patiënt.
Lees e.a, 2006,
Barnard e.a, 2011
Takahata H. e.a , 2011
Stroke survivor/ dysphagia screening
Negative (passed)
Positive (failed)
Eat or be fed normally
Dysphagia assessment + nutrition assessment
Ongoing monitoring
Low risk monitoring (dysphagia team member)
High risk monitoring (SLP)
Implementing Regional Dysphagia Management Strategy, Heart and Stroke Foundation Ontario, Canada
Behandelingsopties : multidisciplinair • medische behandeling – medicamenteuze behandeling – chirurgische behandeling • myotomie UES • stembandmedialisatie • faryngeale flap
• logopedische behandeling • dieet-advies/kiné/ergo
Logopedische behandeling • compenserende strategieën -> symptoom
-
wijzigen van voedselstroom of omgevingsfactoren - onmiddellijk maar voorbijgaand effect - indien niet consistent wordt toegepast -> initiële status
• revaliderende strategieën -> oorzaak
-
wijzigen of beïnvloeden Ann Goeleven - 2007 van de slikfysiologie.
Compenserende behandeling - aanpassen houding - flexie hoofd - kantelen hoofd - draaien hoofd
- aanpassen materiaal - aanpassen temperatuur - aanpassen smaak
Compenserende behandeling • Aanpassen consistentie – dun vloeibaar – dik vloeibaar – gemixt – gemalen – vast
Consistentie-aanpassingen • moeilijk transport in de mond: vloeibaar/halfvast • moeilijk transport in de keel: vloeibaar/halfvast • aspiratierisico : vast /halfvast
Revaliderende behandeling - slikoefeningen - oefenen spiergroepen - aanleren nieuwe sliktechnieken
