Depressiepreventie bij adolescenten met een Licht Verstandelijke Beperking (LVB)
Martine M. Weeland Studiedag depressiepreventie 27 november 2015 te Oss
Onderzoeksteam
Karin Nijhof, PhD
Pluryn Research & Development Radboud Universiteit
Ignace Vermaes, PhD
Pluryn Research & Development Radboud Universiteit
Prof. Jan Buitelaar Radboud Universitair Medisch Centrum Karakter Kinder- en jeugdpsychiatrie
Prof. Rutger Engels Trimbos Instituut Radboud Universiteit
Funded by a grant from funding agency ZonMW and Achmea Health Care. Competing interests: research team is involved in both the development of the intervention and the effect study
Overzicht
● ● ● ● ● ●
Een Licht verstandelijke beperking (LVB) Depressie bij adolescenten met een LVB De ontwikkeling van Op Volle Kracht Design Preliminary results Discussion
Licht verstandelijke beperking (LVB) ● “Een aangeboren of een later in de ontwikkeling optredende beperking in het intellectueel functioneren” ● Zwakbegaafdheid: IQ 70-85 ● Licht verstandelijk beperkt (LVB): IQ 55-70
● Beperkingen in het sociaal aanpassingsvermogen ● Conceptuele, sociale en praktische vaardigheden
● In NL: ±440.000 kinderen tussen 5-18 jaar (Kenniscentrum KJP, 2011) ● Veel psychiatrische comorbiditeit ● Angststoornis, depressie, gedragsstoornissen (Dekker & Koot, 2003)
Depressie bij mensen met een LVB: epidemiologie
● Prevalentie adolescenten normaal tot laag (4.4%; Dekker & Koot, 2003), maar.. ● 4-6 keer verhoogd risico op ontwikkelen in levensloop depressie t.o.v. alghele populatie (Richard, Maughan, Hardy, Hall, Strydom & Wadsworth, 2001)
● Chronisch beloop (Merrick, 2012)
Depressie bij adolescenten met een LVB
DSM criteria: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
Depressieve stemming Vermindering activiteit Gewichtsverlies/ -toename Slaapproblemen Psychomotorische agitatie Vermoeidheid / verlies van energie Gevoelens van schuld/ waardeloosheid Vermindering cognitieve functies (concentratie) Suicidale ideaties
Hoe komt dat? Risicofactoren LVB
Individu
Omgeving
- Cognitieve beperking
- Faalervaringen - Zwakke sociale milieu’s Meer lifestressors - Beperkt sociaal steunnetwerk(Rosen &
-
Beperkte coping vaardigheden; grotere impact van life stressors (Bramston, Fogarty & Cummins, 1999)
-
Sociale beperkingen Zelfbeeld en zelfvertrouwen laag (McGillivray & McCabe, 2007)
- Biologische factoren samenhangend met LVB - Geslacht?
Burchard, 1990; Sands & Kozleski, 1994)
-
Minder toegang tot zorg (Dekker en Koot, 2003)
Hebben we het probleem in beeld?
● Diagnostische dilemma’s: ● Gemaskeerde depressie? ● De bomen en het bos
● De kip of het ei
Gemaskeerde depressie
DSM criteria: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
8. 9.
Depressieve stemming Vermindering activiteit Gewichtsverlies/ -toename Slaapproblemen Psychomotorische agitatie Vermoeidheid / verlies van energie Gevoelens van schulld/ waardeloosheid Vermindering cognitieve functies (concentratie Suicidale ideaties
● Uiting depressie door externaliserend gedrag?
De bomen en het bos
Complexiteit en comorbiditeit
10
De kip en het ei
● Depressie secundair aan cognitieve beperking / gedragsproblemen / systeemproblemen? ● .. Of andersom? ● We (behandelaren) neigen naar het eerste: “Diagnostic overshadowing” 1982)
(Reiss,
Gevolg: onderbehandeling
● Onderdiagnosticering onderbehandeling
Depressiepreventie bij LVB
● Hoe moet dat eruit zien? ● Risicofactoren:
Elementen depressiepreventie LVB
Risk factors for depression among people with MID
Reference
Low self-esteem
Dagnan & Sandhu, 1999; McGillivray & McCabe, 2007
Poor self-concept
Benson & Ivins, 1992
Automatic negative thoughts and dysfunctional self-
Magg & Behrens, 1989
statements Negative information processing bias
De Wit, Moonen & Douma, 2011
Program objective
Increasing self-esteem and self-concept Reduce negative cognitive biases and promote positive thinking
Negative life experiences
Tsakanikos, Bouras, Costello & Holt, 2007; Stavrakiki & Mintsioulis, 1997
Impact of stressors may be stronger for people with
Bramston, Fogarty & Cummins, 1999
Coping and problem solving skills
MID Fewer positive relationships
Rosen & Burchard, 1990; Sands & Kozleski, 1994
Lower levels of social support from families and friends
Rosen & Burchard, 1990
than peers in the general population (Rosen & Burchard, 1990).
More frequent and stronger distress from negative social interactions
Bramston, Fogarty & Cummins, 1999
Promote positive social relationships
Preventie
● Bestaande depressiepreventieprogramma’s ● Penn Resiliency Program
(Brunwasser, 2009)
● Op Volle Kracht (Tak et al., 2012)
● LISA-T (Pössel, Horn, Groen, & Hautzinger, 2004) ● Coping with stress course (Clarke, Hawkins, Murphy, Sheeber & Lehwinson, 1995)
● Problem-solving for life program
(Spence, Sheffield
& Donovan, 2003).
Geschikt voor LVB doelgroep?
Vraag 1: CGT en LVB, kan dat?
● Weten we eigenlijk nog niet zo goed ● Veel CGT studies gericht op cognitieve tekorten (o.a. zelfregulatieproblemen) ipv cognitieve vertekeningen (negatief gekleurde inhoud van gedachten) ● Veel studies gericht op gedragsproblemen, weinig op depressie
● Maar.. ● Meeste adolescenten met LVB beschikken over cognitieve vaardigheden die nodig zijn voor CGT (emotion recognition (Joyce, Globe & Moody, 2006; Oathamshaw & Haddock, 2006; Shams, Collins & Reynolds, 2006), labeling emotions (Joyce et al, 2006), linking emotions to events, and discrimination between thoughts, feelings and behaviors (Sams et al., 2006)
● Problemen: mediërende rol van gedachten onderscheiden, meta-cognitieve vaardigheden (denken over gedachten)
Vraag 2: Welke toepassingsvorm is passend?
● Expert groep ● Rekening houden met beperkingen in cognitief functioneren ● Eenvoudig taalgebruik, korte aandachtsspanne
● Rekening houden met beperkte verbale vaardigheden (en relatief sterke praktische vaardigheden)(Kraijer, 2006) ● Generalisatie van geleerde vaardigheden naar andere milieu’s ● Bereikbaar en laagdrempelig ● Niet-stigmatiserend
Het eindproduct: Op Volle Kracht - LVB
● 8 groepsbijeenkomsten op woongroepen voor jongeren met LVB ● 45 min per keer (of 2* 20) ● Filmpjes, PMT- en CT opdrachten ● Gegeven door vaste SPV-SPH-ers op de woongroep ● Generalisatie: sombersignaleringsplan ● Huiswerkopdrachten
Op Volle Kracht – LVB: inhoud
● 1,2: Kennismaking en voorbereidende vaardigheden (onderscheid gedachte – gevoel- gedrag, gevoelens benoemen) ● 3: Emotieregulatievaardigheden: spanning herkennen en ontspannen ● 4,5,6: Onderscheid helpende- niet helpende gedachten en cognitieve herstructurering gedachten over zelf, anderen en toekomst ● 7: Sociale weerbaarheid: WAK Weglopen, aanpakken, knokken. ● 8: Signaleringsplan
Zelf doen
● Invoegen opdracht OVK
De studie
Is Op Volle Kracht effectief in het verminderen en voorkomen van depressie bij jongeren met een LVB? ● RCT met 2 condities ● ●
1. standaard klinische behandeling (treatment as usual) 2. standaard klinische behandeling + OVK
● Jongens en meiden tussen 12-16 jaar ●
Karakter (jeugd-GGZ), Pluryn (gehandicaptenzorg), De Hoenderloo Groep (jeugdzorg)
● Vragenlijsten: ● ● ● ● ●
Depressie: CDI-2 (Kovacs, 2012) Angst: SCAS (Spence, 1997) Denkfouten: CNCEQ-R (Maric, 2012) Coping stijlen: CRSQ (Abela, Brozina & Haigh, 2002) Gedragsproblemen: SDQ (Goodman, 1997)
Demografische gegevens
Voorlopige resultaten (N=50, pre- en posttest)
● Geen effect op depressie, angst, coping, denkfouten gemeten door zelfrapportage
Depressieve symptomen op CDI-2 ● Mixed model ANOVA with Time (T1, T2) as within- and Condition (TAU vs. TAU+AFS) as between-subjects variable, N=48 ● Time: F (1, 47) = .25, p>.05 Condition: F(1, 47) = 2.05, p>.05 Time*condition: F(1, 47) = .42, p>.05 ● AFS+TAU is not more effective on depressive symptoms than TAU alone
Angst (SCAS) ● Time: F (1, 43) = 2.5, p>.05 Condition: F(1, 47) = 5.95, p= .019 Time*condition: F(1,43) = .25, p>.05 ● AFS+TAU is not more effective on anxiety symptoms than TAU alone
Denkfouten (CNCEQ-R) ● Time: F (1, 46) = 1.08, p>.05 Condition: F(1,46) = .02, p>.05 Time*condition: F(1, 46) = .79, p >.05 ● AFS+TAU is not more effective on cognitive errors than TAU alone
Coping stijlen (CRSQ): rumineren ● Time: F (1, 46) = 0.65, p>.05 Condition: F(1,46) = 3.4, p>.05 Time*condition: F(1, 46) = 1.40, p >.05 ● AFS+TAU is not more effective on ruminating than TAU alone
Coping stijlen (CRSQ): probleem oplossen ● Time: F (1, 42) = 6.72, p = .013 Condition: F(1,42) = 1.33, p>.05 Time*condition: F(1, 42) = 1.36, p >.05 ● AFS+TAU does not improve problem solving better than TAU alone
Coping stijlen (CRSQ): afleiding zoeken ● Time: F (1, 46) = .78, p >.05 Condition: F(1,46) = .17, p>.05 Time*condition: F(1, 46) = .54, p >.05
● AFS+TAU does not increase distracting response styles more than TAU alone
Gedragsproblemen (SDQ): overall ● Time: F (1, 40) = 1.35, p >.05 Condition: F(1,40) = 6.00, p= .019 Time*condition: F(1, 40) = .91, p >.05 ● AFS+TAU does not decrease behavioural problems more than TAU alone
SDQ: emotionele problemen ● Time: F (1, 40) = .03 , p >.05 Condition: F(1,40) = 6.50, p= .014 Time*condition: F(1, 40) = .42, p >.05 ● AFS+TAU does not decrease emotional problems more than TAU alone
Discussie
● Steekproef te ‘gezond’? ● Lage depressiescores: M CDI-2 8.9 ≈ 6.7 ● In andere studies binnen klinische populaties: 12.0 ● In Nederlandse populatie: M= 8.2 (boys) and 9.2 (girls) ● OVK effectief als selectieve preventie in hoog-risico groepen (Wijnhoven et al., 2013), maar niet als universele preventie (Kindt et al., 2015)
● Komt effect op follow-up? ● Inslijten van nieuwe vaardigheden ● Werd in andere studies naar OVK ook gezien (Wijnhoven, 2013)
